---

---

راهنمای جامع بیماری دیستمپر سگ برای دامپزشکان

اتیولوژی و حیوانات حساس

ویروس دیستمر سگ یا Canine Distemper Virus که اصطلاحاً به آن CDV گفته می شود، یک RNA ویروس دارای پوشش از خانواده Paramyxoviridae و از جنس Morbilivirus است. از جمله دیگر ویروس های این جنس می توان به ویروس سرخک انسانی یا Measles (که در انسان منجر به بروز بیماری می شود) و ویروس Rinderpest یا طاعون گاوی اشاره نمود.

ویروس دیستمپر می تواند منجر به بروز بیماری در بسیاری از میزبان ها از جمله خانواده Canidae شود اما هنوز مستندات حاکی از زئونوز بودن آن مشاهده نشده است. (بیماری دیستمپر زئونوز نیست)

واژه Feline Distemper به عفونت Feline Panleukopenia Virus اشاره دارد که ممکن است با عفونت دیستمپر سگ اشتباه گرفته شود، اما باید به این نکته توجه نمود که فرم دیستمپر سگ در گربه بروز نمی کند.

علی رغم آنکه این بیماری را می توان بصورت گسترده توسط واکسن کنترل نمود، این بیماری هنوز یکی از مهم ترین بیماری ها و همچنین یکی از مهم ترین علل بروز مرگ و میر در سگ ها می باشد زیرا امکان انجام واکسیناسیون وسیع آن وجود ندارد.

بروز بیماری دیستمپر سگ در نژادهای دولیکوسفال نسبت به براکیسفال بیشتر بوده و احتمال مرگ و میر بیشتری دارد.

پاتوفیزیولوزی و علائم بالینی بیماری دیستمپر

معمولاً طول دوره کمون بیماری دیستمپر به سویه ویروس و وضعیت سیستم ایمنی سگ بستگی داشته و می تواند کمتر از یک هفته تا 6 هفته بعد از بروز عفونت (Post Infection) بطول انجامد، اما معمولاً کمون با طول زمانی بیشتر معمول نیست. اما معمولاً دوره کمون 2 هفته خواهد بود.

علائم بالینی بیماری دیستمپر به دلیل تأثیر این ویروس در تضعیف سیستم ایمنی و همچنین نقش مستقیم آن بر روی سلول های اپیتلیال مجاری تنفسی، دستگاه گوارش و پوست رخ می دهد. اما ممکن است اثرات ویروسی پیشروی کرده و منجر به درگیری سیستم عصبی نیز شود.

علائم چشمی دیستمپر عبارت است از Anterior Uveitis، Optic Neuritis، دژنراسیون شبکیه و Keratoconjunctivitis که این علائم می توانند در فرم عمومی بیماری یا بصورت مستقل بروز نمایند.

با توجه به اثرات این ویروس بر روی سلول های عصبی، در موارد نادر ممکن است پس از بهبودی سگ حس بویائی بصورت همیشگی از بین برود.

چرا تشخیص بالینی بیماری دیستمپر سگ سخت است؟

به دلیل تنوع و گستردگی دوره بیماری، علائم بالینی و شدت ناخوشی در سگ ها تشخیص این بیماری با چالش هائی همراه است. این عفونت از حالت بدون علامت می تواند تا فرم خفیف، شدید و حتی کشنده متغیر باشد.

گاهی این بیماری در پناهگاه ها شبیه فرم خوش خیم بیماری تنفسی بروز کرده و به دلیل عدم تشخیص قطعی آن ممکن است بصورت طولانی مدت در آن پناهگاه باقی مانده و منجر به درگیری تعداد زیادی از سگ ها شود.

علائم بالینی بیماری دیستمپر تب دو مرحله ای یا Biphasic است

معمولاً علائم بالینی بیماری دیستمپر در دو مرحله یا فاز بروز می کند؛ معمولا چند روز بعد از بروز عفونت و همزمان با بروز تضعیف سیستم ایمنی (و بروز لنفوپنی) یک واکنش تب گذرا رخ می دهد که با علائم غیر اختصاصی بیحالی و بیماری تنفسی همراه است. البته ممکن است دیگر علائم شایع از جمله ترشحات موکوسی چرکی چشمی، Blepharospasm و کانژانکتیویت نیز مشاهده شود. مجموعه این علائم ممکن است در هفته اول تا سوم پس از بروز عفونت مشاهده شود و از آنجائی که این علائم غیر اختصاصی می باشد، در صورت مشاهده این علائم در هر سگ باید در لیست تشخیص افتراقی بیماری، به بیماری دیستمپر نیز مشکوک بود.

از آنجائی که در این بیماری تضعیف سیستم ایمنی رخ می دهد، ممکن است درگیری تنفسی با عفونت های ثانویه همراه شده و حتی پنومونی یا مرگ نیز رخ دهد. بعلاوه در پی این تضعیف ایمنی، ممکن است عفونت های فرصت طلب نیز بروز نماید.

علائم گوارشی، پوستی و چشمی بیماری دیستمپر

بعد از مشاهده علائم اولیه بیماری ممکن است دیگر علائم بیماری از جمله استفراغ و / یا اسهال نیز مشاهده شود. دیگر علائم گوارشی که ممکن است بروز نماید عبارت است از تنسموس و مدفوع خونی؛ البته بروز تو هم رفتگی روده ای (Intussusception) از جمله عوارض نادر این بیماری می باشد.

ممکن است بی اشتهائی در این بیماری مشاهده شود اما بدون در نظر گرفتن بی اشتهائی، به دلیل مشکلات فوق ممکن است تحلیل رفتن عضلات در حیوان بروز نماید. در صورت عدم شروع به موقع درمان حمایتی، دهیدراتاسیون شدید رخ داده و می تواند منجر به بروز نارسائی در تعدادی از اعضای بدن سگ گردد.

بیماری پوستی، پوستول یا راش های شبیه سرخک در موارد بسیار کمی از بیماری دیستمپر مشاهده می شود. بروز هایپرکراتوزیس تیغه بینی و / یا انگشتان از جمله علائم مزمن بیماری بوده و معمولاً همراه با علائم نورولوژیک بروز می نمایند.

از جمله دیگر نام های بیماری دیستمپر سگ، Hardpad Disease یا بیماری پد پایی سخت شده می باشد که به علت هایپرکراتوزیس انگشت ها بروز می نماید. از جمله دیگر علائم این بیماری می توان به خشکی کراتوکانژانکتیویت یا KCS اشاره نمود که ممکن است منجر به سوراخ شدگی قرنیه شود. در پی دژنره شدن یا نکروز شبکیه، ضایعات خاکستری تا صورتی در شبکیه بروز می نماید که در معاینه فوندوسکوپیک چشم قابل مشاهده خواهد بود. بنابراین مشاهده چنین وضعیتی می تواند حاکی از بروز این بیماری در سابقه بیماری سگ باشد. دیگر علایمی که بصورت نادر ممکن است بروز نمایند عبارتند از Optic Neuritis و کوری ناگهانی و حتی جدا شدن شبکیه.

در صورتیکه سگ در دوره نوزادی به دیستمپر مبتلا شده و زنده بماند، ممکن است عوارض دندانی از جمله هیپوپلازی مینای دندان، الیگودونتیا (کم شدن تعداد دندان ها) یا Tooth Impaction (در نیامدن یا ناقص در آمدن دندان از لثه) بروز نماید.

اگرچه بروز عفونت های ثانویه منجر به وخیم تر شدن بیماری می گردد، اما در مطالعات مشخص شده است که این عفونت های ثانویه نقش چندانی در افزایش مرگ و میر ندارند.

علائم نورولوژیک بیماری دیستمپر

بروز علایم عصبی بیماری دیستمپر می تواند به یکی از فرم های زیر باشد:

• همزمان با دیگر علائم بیماری
• در زمان عدم حضور دیگر علائم بیماری
• بصورت نادر ۱ تا ۳ هفته بعد از بهبود دیگر علائم بالینی

علائم نورولوژیک این بیماری از حرکات محدود فک بصورت twitching (همراه با ترشح بزاق) تا تشنج های شدید متغیر می باشد. معمولا علائم نورولوژیک در همان مراحل ابتدایی بروز عفونت رخ می دهد اما معمولاً آنسفالوپاتی و تشنج در مراحل بعدی و بعد از دوره ریکاوری دیگر علائم بیماری بروز می نماید، که البته این حالت معمولاً نادر بوده و در سگ هایی رخ می دهد که واکسن دریافت نکرده باشند.

معمولاً در صورت بروز علائم عصبی، پروگنوز بیماری ضعیف خواهد بود اما مواردی نیز مشاهده شده است که بعد از بروز این علائم، از بیماری بهبود یافته اند. البته باید این نکته را نیز مد نظر داشت که در صورت وخیم و بدتر شدن علائم عصبی و پیشروی آن، پروگنوز ضعیف است. در بعضی از موارد نیز ممکن است دیگر علائم بهبود یافته اما علائم عصبی بدون تغییر و بصورت دائمی باقی بمانند، مانند میوکلونوس دائمی.

روش انتقال بیماری دیستمپر

ویروس دیستمپر به دلیل دارا بودن پوشش، حساس و ناپایدار بوده و به راحتی از بین می رود. اگرچه انتقال آن از طریق اشیا و محیط ممکن می باشد با توجه به شرایط محیطی ممکن است ظرف چند ساعت تا چند روز از بین برود، از سوی دیگر به مواد ضد عفونی کننده نیز حساس می باشد.

بنابراین انتقال مستقیم این ویروس از حیوان آلوده به حیوان سالم مهم ترین راه انتقال آن بوده و در صورت مشاهده علائم تنفسی در یک سگ، باید سگ سالم را از سگ بیمار دور نگه داشت.

بسته به مرحله بیماری، این ویروس می تواند از ترشحات مختلف بدن دفع گردد.

ویروس دیسپمپر دارای تنها یک نوع سروتیپ است بنابراین واکسنی که امروز استفاده می‌شود می‌تواند برای کنترل این بیماری موثر باشد اما این ویروس دارای بیوتیپ‌های متفاوتی است که می‌تواند علائم بالینی متفاوتی از خود نشان دهد.

در صورتی که در سگ واکسیناسیون تجویز شده باشد بیماری یا بروز نکرده یا از دفع ویروس جلوگیری می‌کند.

با به این نکته توجه نمود که انتقال از طریق جفت از مادر به جنین نیز وجود دارد.

جلوگیری از بروز بیماری توسط واکسیناسیون و حساسیت نژادی

بروز عفونت در نژادهای حساس به وضعیت سیستم ایمنی و دوز ویروس وارد شده به بدن دارد. هر حیوان حساسی بدون در نظر گرفتن سن می‌تواند به این بیماری مبتلا شود. در صورتی که حیوان به این بیماری مبتلا شده یا از طریق واکسیناسیون ایمنیت ایجاد شده باشد از بروز مجدد این بیماری جلوگیری خواهد شد. (ایمنیت عفونت مادام العمر است)

در یک مطالعه مشخص شده است که اگر ویروس دیسمپر یک ساعت پس از تجویز واکسن وارد بدن حیوان شود علائم ناشی از بیماری به صورت خفیف تا متوسط خواهد بود و این نشان دهنده تاثیر واکسیناسیون در کاهش شدت بیماری و همچنین جلوگیری از بروز علائم عصبی در این بیماری می‌باشد.

در صورت تجویز واکسن در توله با سن کمتر از ۲۰ هفته ممکن است با آنتی بادی ناشی از مادر تداخل پیدا کرده و ایمنیت کافی ایجاد نمی شود.

بنابراین از آنجایی که بررسی سطح ایمنیت مادری بصورت روتین انجام نمی شود، تکرار واکسیناسیون بصورت مرتب و با فواصل زمانی مشخص توصیه می شود.

در صورتی که شیوع بیماری دیسمپر زیاد بوده یا احتمال مواجهه با آن زیاد باشد واکسیناسیون به تنهایی کافی نیست بنابراین در کنار واکسیناسیون مرتب باید احتمال مواجهه با این ویروس و همچنین دوز آن را کاهش داد مخصوصاً برای توله‌هایی که حساس تر هستند.

روش تشخیص بیماری دیستمپر در سگ

معمولاً جداسازی ویروس از سگ آلوده سخت است و معمولاً در کشت سلول‌های بافت به راحتی تکثیر نمی‌شود.

از جمله روش‌های تشخیص ویروس دیستمپر می‌توان به Fluorescent Antibody و RT-PCR اشاره نمود که البته روش دوم امروزه جایگاه بالاتری دارد. از آنجایی که در دوره حاد بیماری دیستمپر ویروس از طریق تمام ترشحات بدن دفع می‌شود برای تست RT-PCR معمولاً از سواب بینی قسمت عمقی حلق و مخاط ملتحمه استفاده می‌شود اما معمولاً مخاطب ملتحمه حاوی کمترین میزان ویروس است.

معمولا زمانی که نتیجه تست RT-PCR مثبت می‌شود احتمال وجود دیستمپر وجود دارد اما الزاماً به این معنا نیست که ویروس زنده و فعال و مسری در حال دفع شدن است بلکه نشان دهنده وجود RNA ویروس است. بنابراین در زمان عفونت بیماری دیستمپر مدت زمان دفع ویروس زنده و مسری کمتر از مدت زمان دفع RNA ویروس است.

در صورتی که حیوان اخیراً واکسن دیسمپر را دریافت کرده باشد ممکن است نتیجه تست RT-PCR مثبت شود و این تست نمی‌تواند تشخیص تفریقی بین عفونت و واکسیناسیون را نشان دهد و متاسفانه مدت زمان مثبت شدن تست بعد از واکسیناسیون نیز هنوز مشخص نیست. بنابراین برای تشخیص دقیق‌تر این بیماری بهتر است علاوه بر بررسی نتیجه تست سابقه تزریق واکسن به همراه علائم بالینی و همچنین سابقه مواجهه احتمالی با ویروس مورد بررسی قرار گیرد.

معمولاً تست‌های سرولوژیکی برای اندازه‌گیری IgM (در مراحل ابتدایی عفونت) و IgG (در مراحل بعدی عفونت) مورد استفاده قرار گرفته وضعیت ایمنیت حیوان را در مقابل این ویروس نشان می‌دهد ولی جنبه تشخیصی قابل قبولی ندارد.

تشخیص تفریقی بیماری دیستمپر سگ

• تراکئوبرنشیت عفونی سگ ها
• آنتریت پارو ویروسی سگ ها
• دیگر بیماری های عصبی در سگ های جوان تا میانسال

برای درمان سگ مبتلا به دیستمپر از چه داروهائی استفاده می شود؟ (درمان اختصاصی دیستمپر سگ برای دامپزشکان)

درمان های دوره حاد بیماری:

• آنتی بیوتیک های وسیع الطیف که در ابتدا بصورت تزریقی شروع می شود:
  • داروی آمپی سیلین ( Ampicillin 22 mg/kg IV q8h )
  • یا دیگر داروهای تزریقی برای کنترل عفونت های ثانویه
• نبولیزاسیون و کوپاژ در صورتیکه در عکس رادیولوژی پنومونی مشهود باشد.
• استفاده از داروهای ضد تهوع مانند:
  • داروی Maropitant 1 mg/kg SQ or 2 mg/kg PO q24h
  • داروی Dolasetron 0.3-0.6 mg/kg IV or SQ q12-24h
  • داروی Metoclopramide 0.2-0.4 mg/kg SQ q8h
• استفاده از داروهای ضد اسهال:
  • داروی Loperamide 0.1-0.2 mg/kg PO up to q8h
• محافظت از دستگاه گوارش از طریق:
  • داروی Omeprazole 1 mg/kg PO q 24h
• تزریق مایعات بصورت وریدی برای جبران دهیدراتاسیون و درمان اختلالات الکترولیتی (مایع درمانی)
• کنترل تشنج حاد در صورت وجود:
  • داروی Diazepam
  • داروی Midazolam 0.5 mg/kg IV or 1 mg/kg per rectum prn up to 4 times in 2 hours
  • داروی Levetiracetam injectable 30 mg/kg q8h در صورتیکه تنشج ادامه دار باشد.

درمان های دوره مزمن بیماری:

• داروهای ضد تشنج:
  • داروی Levetiracetam 30 mg/kg PO q8h
  • داروی Phenobarbital 2-4 mg/kg PO q 12h
  • در مراحل ابتدائی میوکلونوس معمولاً داروی Sodium Valproate 60-100 mg/kg PO q 8h می تواند مفید باشد اما در مراحل بعدی بی اثر می باشد.
• معمولاً در خصوص استفاده از داروهای گلوکوکورتیکوئید اتفاق نظر وجود ندارد. استفاده از دوز ضد التهابی این داروها برای Optic Neuritis می تواند مفید باشد. از سوی دیگر استفاده از دوز تضعیف کننده سیستم ایمنی در موارد آنسفالیت حاد در سگ های پیر که فاقد علائم سیستمیک بیماری می باشند مفید است.

سوالات

• منظور از DIC چیست و چگونه تشخیص داده می شود؟
• از چه داروهای اشتها آوری در سگ می توان استفاده نمود؟
• حالت Keratoconjunctivitis چیست و چگونه تشخیص و درمان می شود؟
• حالت Anterior Uveitis چیست و چگونه تشخیص و درمان می شود؟
• حالت Optic Neuritis چیست و چگونه تشخیص داده می شود؟
• بلفارواسپاسم چیست؟

رفرانس بخش تخصصی مربوط به دامپزشکان

• کتاب Ettinger`s Textbook of Veterinary Internal Medicine ویرایش 9 چاپ دسامبر 2023
• کتاب Cotes Clinical Veterinary Advisor Dogs and Cats ویرایش 4 چاپ 2020