گلبول های سفید در دو دسته گرانولوسیت و آگرانولوسیت های قرار می گیرند.

گرانولوسیت ها شامل نوتروفیل، بازوفیل و ائوزینوفیل و آگرانولوسیت ها شامل لنفوسیت و مونوسیت می باشد.

نوتروفیل در سگ و گربه (Neutrophil)

نوتروفیل ها در مغز استخوان تولید می شوند.

وظایف نوتروفیل:

• فاگوسیت کردن
  • معمولاً نوتروفیل ها در بافت ها به فاگوسیتوز می پردازند و بصورت معمول در خون این کار را انجام نمی دهند اما در شرایط سپتی سمی ممکن است در خون نیز این کار را انجام دهند.
• خاصیت میکروبایوسیدال
  • این یژگی به معنای از بین برندگی و کشندگی میکروب ها می باشد اما نمی تواند لیستریا، بروسلا و و سل را از بین ببرد و برای این پاتوژن ها Negative Neutrophilial Killing است.

نوتروفیل بعد از تولید از مغز استخوان حدود 6 تا 8 ساعت در خون حضور داشته سپس وارد بافت شده و در بافت حدود 48 تا 72 ساعت زنده است. نوتروفیل بعد از ورود به بافت، دیگر به خون باز نمی گردد.

نوتروفیل های بدن بر اساس محل حضور به دسته های زیر تقسیم می شوند:

• Circulatory Pool
  • نوتروفیل های موجود در جریان خون
• Marginal Pool
  • نوتروفیل های متصل به جدار عروق خونی کوچک
  • نسبت نوتروفیل های موجود در مخزن در گردش و کناری در تمامی حیوانات با هم برابر است بجز گربه که در آن میزان مخزن کناری سه برابر مخزن جریان خون است.
• Tissue Pool
  • نوتروفیل های موجود در بافت
• Bone Marrow Pool
  • دو نوع مخزن استخوان برای نوتروفیل وجود دارد:
    • فاز تکثیری: که 20% از نوتروفیل ها در حیوانات سالم را تشکیل می دهد
    • مخزن ذخیره ای: 80% از نوتروفیل ها که تکثیر نمی شوند

خارج شدن نوتروفیل ها از مغز استخوان به ترتیب سن است به عبارت دیگر ابتدا سلول های بالغ و در ادامه Band Cell. در حیوانات سالم فقط نوتروفیل سالم و مقدار کمی Band Cell در خون وجود دارد ولی در عفونت ها ممکن است سلول های دیگر نیز وارد جریان خون شوند.

اختلالات نوتروفیل ها

برای نوتروفیل ها سه دسته اختلال وجود دارد:

• اختلالات کمی یا تعدادی نوتروفیل ها
• اختلالات ساختاری و ساختمانی نوتروفیل ها (در این حالت نوتروفیل از نظر هسته و سیتوپلاسم دچار اختلال است)
• اختلالات عملکردی نوتروفیل ها

اختلالات کمی نوتروفیل ها (Quantitative Disorders of Neutrophils)

• نوتروفیلی (Neutrophilia)
  • نوتروفیلی به معنای افزایش تعداد مطلق نوتروفیل ها بیش از حداکثر مطلق طبیعی بر حسب گونه حیوان است.
  • دلایل بروز نوتروفیل
    • فیزیولوژیک (کاذب)
    • استرس
    • التهاب
    • نکته: در شرایط خونریزی حاد، همولیز حاد و بیماری های میلوپرولیفراتیو (لوسمی) نیز نوتروفیلی مشاهده می شود.
• نوتروپنی (Neutropenia)

نوتروفیلی فیزیولوژیک یا کاذب (Physiologic Neutrophilia)

نوتروفیلی فیزیولوژیک در پی ترس، اضطراب، هیجان، تمرین بدنی، پس از مصرف غذا.

در این حالت نوتروفیل Marginal به مخزن در گرش وارد می شود و مقدار آن را افزایش می دهد.

در این حالت Total Pool = Circulatory + Marginal ثابت است و تغییری نمی کند.

این نوتروفیلی موقت است و به حالت اولیه بر می گردد.

برای خونگیری از حیوان نباید به حیوان استرس وارد شود و پس از ورود حیوان حدود 20 تا 30 دقیق زمان داد تا حیوان آرامش بگیرد.

گربه به شدت به نوتروفیلی حساس است و استرس شدید بر این حالت تأثیر می گذارد.

چهره لوکوسیتی (لکوگرام) در نوتروفیلی فیزیولوژیک

1. نوتروفیلی بدون انحراف به چپ
2. لنفوسیتوز یا طبیعی بودن تعداد لنفوسیت ها
3. ائوزینوفیل و مونوسیت یا طبیعی یا در حداکثر رنج طبیعی

نکته: انحراف به چپ یعنی افزایش تعداد نوتروفیل های نابالغ بیش از حداکثر مطلق طبیعی (که عمدتاً Band Cell دیده می شود و اگر خیلی شدید باشد سلول های مراحل قبلتر نیز مشاهده می شوند)

هر میزان شدت عفونت زیاد باید نباید میلوسیت ها دیده شوند و در صورت مشاهده آن ها باید به لوسمی شک کرد.

نوتروفیلی استرس (Stress Neutrophilia)

این حالت زمانی بروز می کند که کورتون بصورت آندروژن تولید شده یا بصورت اگزوژن تزریق شود.

هر نوع بیماری می تواند به عنوان یک استرس شناخته شده و در مراحل اولیه بیماری باعث بروز استرس شود.

کورتون پس از ترشح در بدن ظرف 4 تا 8 ساعت به حداکثر میزان خود می رسد. در صورتیکه کورتون Short Act تزریق شود تا 24 ساعت نوتروفیلی مشاهده خواهد شد و در صورت تکرار تجویز یا استفاده از فرم Long Act ممکن است 48 تا 72 ساعت نوتروفیلی مشاهده شود. کورتون منجر به آزاد شدن مخزن Marginal به درون خون شده و بنابراین ورود نوتروفیل به بافت را کاهش داده و منجر به افزایش تعداد موجود در جریان خون می شود.

لکوگرام در استرس

1. نوتروفیلی بدون انحراف به چپ. البته در موارد مزمن ممکن است انحراف به چپ مشاهده شود. در این شرایط ابتدا باید به سندرم کوشینگ و استفاده طولانی مدت از کورتون مشکوک شد.
2. لنفوپنی (کاهش تعداد لنفوسیت ها)
3. ائوزینوپنی
4. مونوسیتوز که بیشتر در سگ دیده می شود.

در حالت استرس دو مخزن در گردش و Marginal افزایش می یابند.

نوتروفیلی ناشی از التهاب (Neutrophilia caused by Inflammation)

در ابتدای بروز التهاب معمولاً نوتروفیلی دیده می شود ولی با ادامه روند التهابی به حالت نوتروپنی می رسد.

در صورتیکه عفونت خیلی شدید باشد به علت از کار افتادن مغز استخوان در هر دو مرحله ابتدائی و انتهائی نوتروپنی دیده می شود.

در بیماری های التهابی چه نوتروفیلی مشاهده شود چه نوتروپنی، در هر دو حالت انحراف به چپ دیده می شود.

عوامل التهابی عبارتند از التهابات عفونی، ضربه، بیماری های ایمونولوژیک مانند لوپوس اریتماتوزیس و آرتریت روماتوئید.

واکنش شبه لوسمی (Leukemoid Reaction)

واکنش فیزیولوژیک به استرس و عفونت است که باعث بروز لکوسیتوز شدید، نوتروفیلی شدید و انحراف به چپ شدید دی حیوان می شود. این حالت در عفونت های تهدید کننده زندگی (عفونت شدید)، سوختگی ها و در برخی از موارد آبستنی دیده می شود. البته در موارد آبستنی انحراف به چپ وجود ندارد.

نوتروپنی

کاهش تعداد مطلق نوتروفیل ها به کمتر از حداقل مطلق طبیعی نوتروفیل بر حسب گونه حیوان است.

علل نوتروپنی

• کاهش تولید نوتروفیل در مغز استخوان
• افزایش مصرف نوتروفیل
• عدم تعادل نوتروفیل بین مخزن در گردش و Marginal
• نقایص مادرزادی

علل کاهش تولید نوتروفیل در مغز استخوان

• آنمی Aplastic (افرادی که شیمی درمانی می کنند نیز دچار این حالت می شوند)
• میلوپوئز غیر موثر (در سگ در حالت طبیعی 20% از میلوپوئز غیر موثر است). در گربه FIV باعث بروز این حالت می شود.
• آنمی مگالوبلاستیک که در پی کمبود ویتامین B12 و اسید فولیک رخ می دهد
• میلوفیتزی که جایگزین شدن مغز استخوان با عناصر غیر طبیعی است

علل افزایش مصرف نوتروفیل

• عفونت ها بخصوص عفونت های ویروسی
• پرکاری طحال
• آنتی بادی های ضد لکوسیتی (در لوپوس اریتماتوز سیستمیک)
• آنتی بادی های داروئی مانند پنی سیلین، سولفانامید، سفالوسپورین ها

عدم تعادل نوتروفیل بین مخزن در گردش و Marginal

• عفونت با باکتری های گرم منفی و سالمونلوز (اندوتوکسین بر مغز استخوان تأثیر گذاشته و نوتروفیل ها وارد مخزن Marginal می شوند)
• عفونت های چرکی

نقایص مادرزادی مسبب بروز نوتروپنی

• بیماری Congenital Agranulocytosis (افزایش آگرانولوسیت که باعث کاهش نوتروفیل ها می شود)
• بیماری نوتروپنی دوره ای در سگ Spanish و Gray Collie. در این حالت هر 10 تا 12 روز یکبار نوتروپنی رخ می دهد و به مدت 3 تا 7 روز ادامه داشته و سپس به حالت طبیعی باز می گردد. در دوره نوتروپنی تعداد پلاکت ها، مونوسیت ها و رتیکولوسیت های نیز پائین است. این حالت به دلیل ضعف در Stem Cell ها بروز می کند.

انحراف به چپ در سگ و گربه

انحراف به چپ دو حالت دارد. برای تشخیص باید حیوان را تحت درمان آنتی بیوتیکی به همراه داروهای خونساز قرار داد تا مشاهده شود کدامیک از حالت های زیر وجود دارد:

• Regenerative Left Shift: انحراف به چپ همراه با افزایش تعداد گلبول های سفید است. پروگنوز این حالت خوب است.
• Degenerative Left Shift: انحراف به چپ همراه با تعداد طبیعی یا کاهش یافته گلبول های سفید است. پیش آگهی این بیماری وخیم است و به درمان دیرتر و کمتر جواب می دهد.

اختلالات عملکردی نوتروفیل ها در سگ و گربه

این اختلالات در دو بیماری در حیوانات مشاهده می شود:

• سندرم Chediak Higashi در موش، گربه، ببر و انسان که در این حالت نوتروفیل ها فاقد توانائی فاگوسیتوز و Chemotoxy است.
• سندرم Granulocytopathy که در این حالت نقص گلیکوپروتئینی در گیرنده نوتروفیل وجود دارد و نوتروفیل نمی تواند به بافت وارد شود و عفونت بروز می نماید. این بیماری در سگ (CLAD) و انسان وجود دارد.

ائوزینوفیل در سگ و گربه (Eosinophil)

تعداد ائوزینوفیل با ترشح غده آدرنال مخالف است. در اواخر بعد از ظهر به علت کاهش کورتون ها، ائوزینوفیل افزایش پیدا می کند. اختلالات تعدادی ائوزینوفیل در دو دسته ائوزینوفیلی و ائوزینوپنی مشاهده می شود.

علل ائوزینوفیلی در سگ و گربه

• آلرژی
• بیماری های انگلی (بخصوص بیماری های کرمی و آن انگل هائی که مهاجرت بافتی دارند، کرم قلابدار، آسکاریس و فوسیولا)
• شوک آنافیلاکتیک
• کم کاری غده آدرنال (بیماری آدیسون)
• بعد از برداشت طحال در سگ
• پریود فحلی در سگ
• هپاتیت مزمن فعال
• بیماری های بافت همبند
• گاستروآنتریت ائوزینوفیلی
• در طی مراحل بهبودی برخی از عفونت ها (لپتوسپیروز در سگ)

مشاهده ائوزینوفیلی در بیماری های عفونی نشان از بهبود بیماری است.

تعداد ائوزینوفیل در طحال 300 برابر بیشتر از خون است.

علل ائوزینوپنی در سگ و گربه

• سندرم کوشینگ
• استرس
• هیپرپلازی غده آدرنال
• نئوپلازی غده آدرنال

بازوفیل ها در سگ و گربه (Basophil)

علل افزایش تعداد بازوفیل ها (بازوفیلی) مشابه ائوزینوفیلی است ولی کاهش تعداد بازوفیل ها (بازوپنی) چندان قابل تشخیص نیست.

لنفوسیت ها در سگ و گربه (Lymphocyte)

اختلالات لنفوسیت ها در سگ و گربه به دو دسته لنفوسیتوز و لنفوپنی تقسیم بندی می شود.

تعداد لنفوسیت ها با ترشح غده آدرنال رابطه معکوس دارد.

علل لنفوسیتوز در سگ و گربه

• بیماری آدیسون
• حالت فیزیولوژیک (مشابه نوتروفیل که بیشتر در سگ و گربه است)
• لوسمی لنفوسیتیک (ALL, CLL)
• عفونت مزمن
• متعاقب واکسیناسیون
• واکنش به کمبود گرانولوسیت ها
• در طی مراحل بهبود عفونت حاد

علل لنفوپنی در سگ و گربه

• پر کاری غده آدرنال
• عفونت های سیستمیک حاد
• عفونت گرانولوماتوزی منتشر (مانند هیستوپلاسموز، کریپتوکوکوزیس)
• اشعه درمانی
• نقص اکتسابی لنفوسیت T
• نقص مادرزادی در لنفوسیت B و T

مونوسیت ها در سگ و گربه (Monocyte)

تعداد مونوسیت ها با ترشح غده آدرنال متناسب است بجز موش.

علل مونوسیتوز در سگ و گربه

• بیماری حاد مانند آندوکاردیت حاد باکتریائی در سگ و انسان و سپتی سمی
• چرکی شدن حفرات بدن (پایوتوراکس)
• نکروز
• سیروز
• خونریزی
• در طی مراحل بهبود برخی از عفونت ها
• پرکاری غده آدرنال
• لوسمی مونوسیتیک
• لوسمی میلومونوسیتیک

علل مونوسیتوپنی در سگ و گربه

مونوسیتوپنی در سگ و گربه چندان اهمیتی ندارد.

اختلالات ساختمانی گلبول سفید

در این حالت ممکن است هسته یا سیتوپلاسم دچار اختلال شود. از جمله چنین اختلالاتی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• نوتروفیل سمی شده
• Neutrophil Hypersegmentation
• Neutrophil Hyposegmentation
• Auer Rod Anomally
• سندرم Chediak Higashi
• موکوپلی ساکاریدوزیس

سمی شدن نوتروفیل

این حالت یک ضایعه اکتسابی است که در آن نوتروفیل ها از نظر عملکرد طبیعی هستند. در این شرایط تغییرات زیر در نوتروفیل مشاهده می شود:

• واکوئله شدن سیتوپلاسم
• بازوفیلی شدن سیتوپلاسم
• کف آلودن شدن سیتوپلاسم
• اشکال بزرگ و عجیب و غریب در سیتوپلاسم (بیشتر در گربه) که تا 1% طبیعی است و مشاهده مقادیر بیشتر می تواند حاکی از توکسمی، عفونت و التهاب باشد.

Neutrophil Hypersegmentation

در این حالت نوتروفیل دارای هسته با بیش از 5 قطعه است که یک ضایعه ارثی است.

در صورت مشاهده نوتروفیل های هایپرسگمنته، به آن انحراف به راست گفته می شود.

علل انحراف به راست

• آنمی Megaloblastic
• مراحل انتهائی التهاب مزمن
• آنمی همولیتیک اتوایمیون
• درمان با کورتون یا سندرم کوشینگ
• نمونه خون کهنه

Neutrophil Hyposegmentation

در این حالت هسته نوتروفیل کمتر اس سه قطعه دارد و بصورت ارثی بروز می نماید. در بیماری Pelger Huet Anomaly نیز مشاهده می شود و هسته دو قطعه دارد. در این حالت شکل هسته نابالغ است ولی کروماتین بالغ است.

در این حالت نوتروفیل در انجام فاگوسیتوز و کموتاکسی نقص دارد ولی این حیوان مستعد بروز عفونت نمی شود.

Auer Rod Anaomally

زوائد میله ای شکلی هستند که در سلول های Myeloblast دیده می شوند.

Chediak Higashi Syndrome

این بیماری اختلال ساختمانی و عملکردی است که بصورت ارثی بروز می نمایند. در این بیماری گرانول های لیزوزومی در سیتوپلاسم نوتروفیل، ائوزینوفیل، بازوفیل، مونوسیت، ملانوسیت و ندرتا لنفوسیت وجود دارد.

این بیماران آلبینیسم دارند و عفونت های مکرر به دلیل اختلال در کموتاکسی بروز می نماید.

موکو پلی ساکاریدوزیس

در این بیماری اختلال ساختمانی و عملکردی وجود دارد و در حقیقت یک بیماری ذخیره ای موکو پلی ساکاریدی است. در این بیماری نقص در متابولیزه کردن موکو پلی ساکاری رخ داده و تغییرات استخوانی، مفصلی و … نیز دیده می شود. اینگرانول ها بصورت منتشر و زیاد در سلول دیده می شوند. (بر خلاف Chediak Higashi Syndrome که بزرگتر و کمتر است).