اریتروپوئز (Erythropiesis)

تولید و ساخته شدن گلبول قرمز در مغز استخوان را اریتروپوئز می گویند. از سوی دیگر به مجموعه گلبول های قرمز موجود در خون و سلول های اجدادی آن ها در بافت های خونساز نیز Erythron گفته می شود.

روند تولید گلبول قرمز 7 تا 8 روز طول می کشد.

عوامل موثر بر اریتروپوئز

• اینترلوکین 3 (IL-3)
• CSF-GM
• اریتروپوئیتین که مهم ترین عامل موثر بر اریتروپوئز بوده و توسط کلیه و کبد تولید می شود.
• هورمون ها از جمله هورمون های محرک مانند آندروژن، تیروکسین، هورمون رشد، هورمون قشر غده فوق کلیه و هورمون های مهاری مانند استروژن.
• ویتامین و موارد معدنی مانند آهن، مس، کبالت، ویتامین B12 و B6، اسید فولیک، نیاسین، ویتامین E و ویتامین C

شکل گلبول قرمز

گلبول قرمز در حالت عادی به شکل دمبل است در مرکز آن ناحیه بی رنگ مرکزی وجود دارد اما ممکن است در شرایط مختلف و شرایط غیر عادی، گلبول قرمز تغییر شکل داشته و به اشکال دیگر دیده شود که این اشکال عبارتند از:

• Anissocytosis
  • نابرابری در اندازه گلبول های قرمز مختلف
  • علت: در بیشتر موارد آنمی دیده شده و با شدت کم خونی نسبت مستقیم دارد.
• Poikilocytosis
  • نابرابری در شکل گلبول های قرمز مختلف
  • علت: در بیشتر موارد آنمی دیده شده و با شدت کم خونی نسبت مستقیم دارد.
• Hypochrome
  • افزایش وسعت ناحیه بی رنگ مرکزی به علت کاهش غلظت هموگلوبین
  • علت: کم خونی فقر آهن
• Anisochromia
  • نابرابری در رنگ گلبول های قرمز
  • علت: کم خونی فقر آهنی که در حال درمان است و همچنین در زمان انتقال خون
• Polychromasia
  • وجود گلبول های قرمزی که آبی تر هستند و حاکی از وجود رتیکولوسیت در خون است (رتیکولوسیتوز). رتیکولوسیت ها در زنگ آمیزی های معمولی بصورت ماکروسیت و پلی کرومازی دیده می شوند. برای تشخیص قطعی باید خون را رنگ آمیزی حیاتی کرد که رتیکولوسیت ها دیده شوند.
  • علت: رتیکولوسیتوز
• Spherocyte
  • گلبول های قرمز کوچک، پر رنگتر و کروی شکل
  • علت: اسفروسیتوز ارثی و بیماری Acquired Auto Immune Haemolytic Anemia (آنمی اتوایمیون اکتسابی) مانند تیلریوز
• Drepanocyte
  • گلبول قرمز داسی شکل
  • علت: کم خونی داسی شکل و هیپوکسی (به دلیل تغییر در نسبت کلسترول به فسفولیپید در غشا این حالت بروز می کند)
• Schistocyte
  • گلبول قرمز قطعه قطعه شده
  • علت: وجود مانع در جریان خون، DIC، همانژیوسارکوما، کم خونی فقر آهن
• Acanthocyte
  • وجود برجستگی های نامنظم بر سطح گلبول قرمز
  • علت: آشفتگی در سنتز و متابولیسم چربی مانند بیماری Abetalipoproteinemia و همچنین بیماری های کبدی
• Stomathocyte
  • قسمت بیرنگ مرکزی گلبول قرمز حالت دهانی شکل پیدا می کند
  • علت: استوماتوسیتوز ارثی در سگ
• Eccenthrocyte
  • ناحیه بیرنگ مرکزی بصورت حاشیه ای در گلبول قرمز قرار می گیرد
  • علت: آسیب های اکسیداتیو و اکسنتروسیت ارثی در سگ
• Target Cell
  • هموگلوبین در وسط قرار گرفته و دور آن هاله بیرنگ و دور آن هموگلوبین دیده می شود. این حالت در 1% از سگ های طبیعی نیز دیده می شود
  • علت: یرقان انسدادی، هموگلوبین C، برداشت طحال و تالاسمی
• Cabot Ring
  • وجود یکسری ساختارهای حلقه ای یا 8 شکل در داخل گلبول قرمز که دوک میتوز است
  • علت: اریتروپوئز نابجا
• Heinz Body
  • یکسری نقاط آبی رنگ در حاشیه گلبول قرمز قرار گرفته یا بیرون می زند (در رنگ آمیزی حیاتی. در زنگ آمیزی معمولی دیده نمی شود). ماهیت این اجسام هموگلوبین دناتوره است. در این حالت ناحیه بیرنگ کمتر دیده می شود.
  • علت: آسیب های اکسیداتیو و در 1 تا 3% از گربه ها بصورت طبیعی دیده می شود.
• Howel Jolly Body
  • نقاط ازوفیلیک که در هر جای گلبول قرمز ممکن است دیده شود و در رنگ آمیزی معمولی نیز دیده می شود و ماهیت آن DNA است.
  • علت: برداشت طحال و آنمی جبران پذیر
• Basophilic Stippling
  • در داخل گلبول قرمز دانه های بازوفیلیک دان دان دیده می شود و ماهیت آن ها ریبوزوم است
  • علت: مسمومیت با سرب
• Dacrocyte
  • گلبول قرمز به شکل قطره آب دیده می شود
  • علت: بیماری میلوفیتزی (حضور بافت همبند در بافت مغز استخوان)
• Rouleax Formation
  • گلبول های قرمز بصورت ستونی از سکه دیده می شود
  • علت: طبیعی است
• Knizocyte
  • ناحیه بیرنگ مرکزی دو قسمتی می شود
• Ovalocyte
  • گلبول قرمز بیضی شکل می شود

آنمی (Anemia)

آنمی از لحاظ بالینی به معنای کاهش ظرفیت حمل اکسیژن به بافت ها بوده ولی از لحاظ آزمایشگاهی به معنای کاهش هموگلوبین، هماتوکریت و RBC می باشد.

کم خونی هیچ گاه بصورت اولیه نبوده و همیشه بصورت ثانویه است.

علائم آنمی

• کم رنگ شدن رنگ خون
• بی اشتهائی
• بیحالی
• عدم تحمل تمرین بدنی
• دیس پنه
• کولاپس
• ضعف
• تاکی کاردی

طبقه بندی انواع آنمی

آنمی از سه نظر تقسیم بندی می شود که عبارتند از:

• پاتوفیزیولوژیک: بر اساس عامل ایجاد کننده آنمی
• مورفولوژیک: بر اساس MCV و MCHC
• پاسخ مغز استخوان

تقسیم بندی پاتوفیزیولوژیک آنمی

• آنمی ناشی از خونریزی
• آنمی ناشی از تخریب گلبول های قرمز مانند همولیز
  • همولیز داخل عروقی
  • همولیز خارج عروقی
• آنمی به علت نقص در اریتروپوئز

آنمی ناشی از خونریزی

علائم بالینی این نوع از آنمی عبارت است از استفراغ خونی (Hematemesis)، خون دماغ، پتشی و اکیموز، ملنا و Hemartrosis

خونریزی به دو صورت حاد و مزمن رخ می دهد.

خونریزی حاد

خونریزی که در ظرف چند دقیقه تا چند ساعت رخ داده و حجم زیادی از خون خارج شده است به دلیل:

• اختلالات انعقادی
  • مسمومیت ها مانند مسمومیت با سرخس عقابی، وارفارین
  • کاهش تعداد پلاکت ها
  • نارسائی انعقادی مادرزادی مانند هموفیلی یا DIC
• نئوپلازی و ضایعات خونریزی دهنده
  • Ulcer
  • همانژیوسارکوما
• عوامل انگلی
  • کرم های قلابدار
  • کوکسیدیا
  • Eimeria Tenella

علائم آزمایشگاهی در خونریزی حاد

• هماتوکریت
  • در ابتدا خونریزی طبیعی است
  • بعد از چند ساعت به دلیل انقباض طحال افزایش می یابد
  • 48 تا 72 ساعت بعد از خونریزی به دلیل اضافه شدن مایع بینابینی کاهش می یابد
• پلاکت ها
  • در ابتدا به علت انقباض طحال افزایش می یابد
  • در ادامه به دلیل مصرف شدن کاهش می یابد
• رتیکولوسیتوز
  • 2 تا 3 روز بعد از خونریزی رتیکولوسیتوز رخ داده و تا 7 روز به حداکثر خود می رسد و سپس کاهش می یابد
  • در خونریزی حاد رتیکولوسیتوز دیده می شود که حاکی از کم خونی های جبران پذیر است
  • در این حالت رتیکولوسیتوز ظرف مدت 22 هفته طبیعی می شود
• ذخایر آهن
  • در خونریزی حاد آهن به آهستگی به جریان خون وارد می شود

خونریزی مزمن

در خونریزی مزمن حجم کمی از خون در فواصل طولانی از بدن خارج می شود. علل بروز خونریزی مزمن:

• بعضی از نئوپلازی ها مانند لیومیوسارکوما
• زخم های گوارشی
• عوامل انگلی
• همانژیوسارکوما
• اختلالات انعقادی کمبود ویتامین K و پروترومبین
• هموفیلی A
• ترومبوسایتوپنی
• انگل های خارجی، همونکوس، کرم های قلابدار

علائم آزمایشگاهی خونریزی مزمن

• حجم خون طبیعی است
• هماتوکریت کاهش می یابد (حتی قبل از بروز علائم بالینی چون حیوان به شرایط موجود آداپته شده است)
• کاهش پروتئین پلاسما
• رتیکولوسیتوز

خونریزی مزمن اگر ادامه پیدا کند منجر به بروز آنمی فقر آهن می شود که جبران ناپذیر است.

آنمی ناشی از تخریب گلبول قرمز (همولیز)

در آنمی همولیتیک گلبول های قرمز در داخل عروق یا سیستم رتیکولواندوتلیال تخریب شده و عمرشان کوتاه می شود.علائم ناشی از تخریب گلبول قرمز عبارتند از:

• ایکتر
• هموگلوبینمی
• هموگلوبینوری
• اسپلنومگالی

همولیز به دو دسه تقسیم می شود:

• هولیز داخل عروقی: همولیز و تخریب گلبول قرمز داخل عروق صورت می گیرد
• همولیز خارج عروقی: در ماکروفاژهای سیستم رتیکولواندوتلیال صورت می گیرد (مانند کبد، طحال و مغز استخوان)

عوامل ایجاد همولیز

• بعضی از انگل ها یا ریکتزیا
  • مایکوپلاسما
  • تریپانوزوما
  • ارلیشیا
  • بابزیوز
• عفونت های باکتریائی
  • لپتوسپیروز
  • هموگلوبینوری باسیلاری به علت کلستریدیوم همولیتیکوم
  • استافیلوکوکوس پاتوژنز
• بعضی از عفونت های ویروسی
• علل با واسطه ایمنی (Immune Mediated Causes)
  • آنمی اتوایمیون همولیتیک در سگ
  • بیماری Neonatal Isoerythrolysis در گربه (به دلیل به دلیل تفاوت در RH خون پدر و مادر، اگر RH خون نوزاد مخالف مادر باشد، در صورت مصرف آغوز همولز رخ می دهد و برای درمان باید انتقال خون صورت گیرد)
• مسمومیت با گیاهان مانند پیاز و …
• مواد شیمیائی
  • استامینوفن، وارفارین، فنوتیازین، مس، روی، نفتالین، پروپیلن گلیکول …
• تکه تکه شدن گلبول های قرمز یا Fragmentation
  • DIC، کرم قلب، اورمی، همانژیوسارکوما
• هایپواسمولاریتی
  • تجویز مایعات نمکی هایپوتونیک
• هایپوفسفاتمی
  • کتواسیدوز دیابتی، هموگلوبینوری پس از زایمان، لیپیدوز کبدی در گربه
• نقص در گلبول قرمز
  • تالاسمی

برای تشخیص بابزیوز در سگ و گربه باید از گسترش خونی به همراه PCR استفاده شود.

مایکوپلاسما (هموبارتونلوزیس) باعث بروز آنمی همولیتیک می شود و در سگ و گربه ای که بدون طحال اند یا از داروهای تضعیف کننده ایمنی استفاده می کنند بروز می نماید.

همولیز داخل عروقی

• علل بروز هولیز داخل عروقی
  • برخی از تک یاخته ها مانند بابزیا
  • بعضی از باکتری ها مانند لپتوسپیرا و کلستریدیوم همولیتیکوم
  • مسمومیت با استامینوفن و پیاز در گربه (در پیاز Heinz Body تولید می شود)
  • هموگلوبینوری پس از زایمان
  • کاهش فسفر خون (هایپوفسفاتمی)
  • مسمومیت با پروپیلن گلیکول
  • انتقال خون ناسازگار
• تابلوی خونی در همولیز داخل عروقی
  • هموگلوبینمی (پلاسما قرمز است)
  • هموگلوبینوری
  • افزایش MCHC
  • بیلی روبینمی
  • رتیکولوسیتوز

همولیز خارج عروقی

• علل بروز همولیز خارج عروقی
  • لوپوس اریتماتوزیس
  • کم خونی همولیتیک اتوایمیون
  • نقص های داخل گلبول قرمز
  • عوامل عفونی مانند تیلریا، سارکوسیست و تریپانوزوما
• تابلوی خونی در همولیز خارج عروقی
  • فقدان هموگلوبینمی
  • فقدان هموگلوبینوری
  • بیلی روبین خون طبیعی یا افزایش یافته
  • رتیکولوسیتوز و پلاسما طبیعی است
  • عدم تغییر MCHC

انواع نقص در گلبول قرمز

• نقص های آنزیماتیک
• نقص های غشائی
• اختلالات ارثی

اختلالات آنزیمی گلبول قرمز

• مهم ترین علت آن کمبود پیوات کیناز است. این آنزیم موثر در گلیکولیز است. در نهایت به دلیل اختلال در تولید انرژی و عدم کارکرد صحیح پمپ سدیم پتاسیم، گلبول قرمز آب جذب کرده و به دلیل تورم دچار لیز می شود.
• بیماری فاویسم به دلیل کمبود آنزیم گلوکز 6 فسفات دهیدروژناز که در نهایت گلبول قرمز در مقابل عوامل اکسیداتیو حساس و شکننده می شود.

نقص های غشای گلبول قرمز

• بیماری Spherocytosis که در سطح غشای گلبول قرمز پروتئین هائی وجود دارد که باعث آسیب پذیر شدن گلبول قرمز می شود

اختلالات ارثی گلبول قرمز

مهم ترین بیماری در این دسته، تالاسمی است. در این بیماری اختلال در گلبول قرمز مربوط به هموگلوبین می باشد.

انواع تالاسمی

• آلفا (4 ژن مسئول تولید زنجیره آلفا هستند که اختلال در آن ها باعث بروز تالاسمی آلفا می شود)
  • تالاسمی مینور: یک تا دو ژن خاموش باشد
  • تالاسمی ماژور: سه یا چهار ژن خاموش باشد
• بتا (2 ژن مسئول تولید زنجیره بتا هستند که اختلال در آن ها باعث بروز تالاسمی بتا می شود)
  • تالاسمی مینور: اگر یک ژن خاموش باشد
  • تالاسمی ماژور: اگر دو ژن خاموش باشد

تالاسمی نوع آلفا شیوع کمی داشته و عمده موارد تالاسمی مربوط به نوع بتا می باشد.

تالاسمی بتا

• علائم آزمایشگاهی
  • مینور
    • Hypochromasia
    • Hower Jolly Body
    • NRBC (گلبول قرمز هسته دار)
  • ماژور
    • پهن شدن استخوان
    • بزرگ شدن طحال
    • بزرگ شدن کبد
• تشخیص
  • استفاده از الکتروفورز

کم خونی در اثر کاهش اریتروپوئز

علل کاهش اریتروپوئز

• فقدان اریتروپوئیتین مثلا در بیماری مزمن کلیه
• بیماری غدد درون ریز مانند کم کاری غده هیپوفیز، غدد فوق کلیه
• بیماری مزمن مانند التهاب مزمن
• نئوپلازی ها
• لوسمی
• برخی از بیماری های عفونی موثر در دپرسیون مغز استخوان مانند FeLV، ارلیشیا، پن لکوپنی، EIA و تریکواسترونژیلوس
• شیمی درمانی
• اشعه درمانی
• مصرف برخی از داروها مانند کلرامفنیکول
• میلوفیتزی

علائم آزمایشگاهی در کم خونی ناشی از دپرسیون مغز استخوان

• کاهش PCV
• آنمی نورموسیتیک – نورموکرومیک
• فقدان رتیکولوسیتوز

کم خونی ناشی از نقص در اریتروپوئز

• کم خونی فقر آهن
• کم خونی فقر مس
• کم خونی ناشی از کمبود B6 و B12، اسید فولیک، سلنیوم، ویتامین E و نیاسین

کم خونی فقر آهن

• علل بروز کم خونی فقر آهن
  • کمبود آهن در رژیم غذائی
  • کاهش جذب آهن موجود در غذا
  • خونریزی مزمن
• علائم آزمایشگاهی کم خونی فقر آهن
  • کاهش آهن سرم
    • در مراحل اولیه بیماری میزان آهن خون طبیعی است چون آهن در ذخایر آن از جمله طحال و کبد و مغز استخوان وجود دارد
    • در مراحل پیشرفته بیماری میزان آهن موجود در سرم کاهش پیدا می کند
  • افزایش TIBC
    • شاخص TIBC یا Total Iron Binding Capacity نمادی است که بصورت غیر مستقیم میزان ترانسفرین را نشان می دهد که در کم خونی فقر آهن افزایش می یابد
  • کاهش فری تین سرم
    • فری تین ذخیره آهن است که میزان فری تین سرم انعکاسی از میزان ذخایر فری تین در ماکروفاژ سیستم رتیکولواندوتلیال است.
    • مهم ترین آزمایش برای تشخیص کم خونی فقر آهن در مراحل اولیه بیماری است.
  • افزایش Protoporphyrin آزاد در گلبول قرمز به علت عدم وجود آهن
• تغییرات مورفولوژیک و MCV و MCHC

برای اندازه گیری آهن، باید نمونه سرم تازه و بدون همولیز یا پاسما باشد.

آنمی ناشی از کمبود مس

آنمی ناشی از کمبود مس مشابه کم خونی ناشی از فقر آهن است و تشخیص تفریقی از طریق اندازه گیری مس یا فری تین صورت می گیرد.

مس ترکیبی است که برای متابولیسم آهن ضروری است.

آنمی ناشی از کمبود ویتامین B12 و اسید فولیک

در این آنمی گلبول قرمز بزرگتر شده و به حالت Megaloblastic تبدیل می شود.

کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B6

مشابه کم خونی فقر آهن است

کم خونی ناشی از کمبود ویتامین E و سلنیوم

هر دو ترکیب ویتامین E و سلنیوم آنتی اکسیدان بوده و کمبود آن ها می تواند باعث بروز کم خونی شود.

طبقه بندی کم خونی بصورت عملی

• طبقه بندی بر اساس موروفولوژی گلبول های قرمز
• طبقه بندی بر اساس پاسخ مغز استخوان

طبقه بندی آنمی بر اساس مورفولوژی گلبول قرمز

در این روش طبقه بندی از دو فاکتور MCV و MCHC به عنوان اندیس های گلبول های قرمز استفاده می شود. با استفاده از این روش طبقه بندی، 6 دسته وجود دارد:

• Normocytic Normochromic
  • بدخیم ترین نوع آنمی
  • مشاهده در بیماری های لوسمی و لنفوم، کم خونی ناشی از دپرسیون مغز استخوان، از کار افتادن مغز استخوان، بعضی از کمبودهای تغذیه ای
• Normocytic Hypochromic
  • در کم خونی فقر آهن دیده می شود
• Microcytic Normochromic
  • در کم خونی فقر آهن در حال پیشرفت
  • در بعضی از نژادهای سگ مانند Akitas طبیعی است
• Microcytic Hypochromic
  • در کم خونی فقر آهن پیشرفته
  • در کمبود مس، کبالت و ویتامین B6 رخ می دهد
• Macrocytic Normochromic
  • در نژاد Poodle طبیعی است
  • کم خونی Megaloblastic (به دلیل کمبود وتامین B6 و ویتامین B12 و کمبود کبالت)
  • در بیماری Pernicous Anemia که به دلیل سرطان یا برداشت معده رخ می دهد، ویتامین B12 جذب نشده و باید بصورت تزریقی تأمین شود
• Macrocytic Hypochromic
  • در رتیکولوسیتوز دیده می شود زیرا این سلول ها بزرگتر و کم رنگتر از گلبول های قرمز هستند
  • در کم خونی فقر آهن در حال درمان رخ می دهد

انواع کم خونی بر اساس پاسخ مغز استخوان

بر اساس پاسخ مغز استخوان، آنمی به دو دسته جبران پذیر (Regenerative) و جبران ناپذیر (Degenerative) طبقه بندی می شود.

آنمی جبران پذیر

در این حالت مغز استخوان توانائی جبران کم خونی را دارد زیرا مغز استخوان سالم است. این حالت معمولاًض در زمان خونریزی و همولیز مشاهده می شود.

علائم آزمایشگاهی در کم خونی جبران پذیر

• مشاهده رتیکولوسیت ها (رتیکولوسیتوز)
  • در سگ 0.5-1%، در گربه 0.6-1.2% و در حیوانات آزمایشگاهی 2-4% طبیعی است.
• Polychromasia
• Bone Marrow Hyper Cellular
• کاهش نسبت میلوئید به اریتروئید

آنمی جبران ناپذیر

در این آنمی مغز استخوان به کم خونی پاسخ نداده و توانائی جبران کم خونی را ندارد زیرا مغز استخوان از کار افتاده است.

علائم آزمایشگاهی کم خونی جبران ناپذیر

• فقدان رتیکولوسیتوز
• Bone Marrow Hypo Cellular
• نسبت میلوئید به اریتروئید ثابت است
• فقدان Polychromasia

اندیس های گلبول های قرمز

MCV یا Mean Corposcular Volume

این شاخص به معنای متوسط اندازه یک گلبول قرمز (حجم گلبول قرمز) است که واحد آن فنتولیتر است.

در صورتیکه MCV طبیعی باشد به آن Normocyte، اگر کاهش یافته باشد به آن Microcyte و اگر افزایش یافته باشد به آن Macrocyte گفته می شود.

MCHC یا Mean Corposcular Haemoglobin Concentration

میزان و غلظت هموگلوبین در حجم مشخصی از گلبول قرمز را می گویند که واحد آن گرم ببر دسی لیتر است.

در صورتیکه MCHC طبیعی باشد به آن Normochrome، اگر کاهش یافته باشد به آن Hypochrome و اگر افزایش یافته باشد به آن Hyperchrome گفته می شود.

در هماتولوژی حالت Hyperchrome وجود ندارد زیرا حجم گلبول قرمز مشخص است و بیشتر از این حجم نمی تواند هموگلوبین داشته باشد ولی اگر MCHC افزایش یابد به آن Hyperchrome کاذب گفته می شود که در موارد زیر ممکن است مشاهده شود:

• Spherocytosis
• کم خونی همولیتیک اتوایمیون
• خون کهنه به دلیل لیز گلبول قرمز
• همولیز خون در آزمایشگاه

MCH یا Mean Corposcular Haemoglobin

میزان متوسط هموگلوبین در یک گلبول قرمز که واحد آن پیکوگرم است.

این اندیس در طبقه بندی مورفولوژی کم خونی استفاده نمی شود و تابع MCV است.

RDW یا Red Blood Cell Distribution Width به معنای میانگین MCV در تعداد زیادی گلبول قرمز است که این عدد توسط دستگاه اندازه گیری و بصورت درصد بیان می شود. این پارامتر شاخص آنیزوسیتوز (Anisocytosis) است که اگر از رنج طبیعی خود خارج شود حاکی از وجود این حالت است.

آنمی (کم خونی) در سگ و گربه

برای بررسی کم خونی در حیوانات کوچک از روش های مختلفی استفاده می شود که هماتوکریت یکی از این روش ها است.

هماتوکریت

هرگاه خون دارای ماده ضد انعقاد سانتریفیوژ شود، به ناحیه مربوط به گلبول های قرمز اصطلاحاً هماتوکریت گفته می شود که حاکی از درصد گلبول های قرمز نسبت به کل خون است.

مواد ضد انعقاد مناسب برای این کار، EDTA و هپارین است.

این آزمایش دقیق ترین، سریعترین و ساده ترین روش بررسی کم خونی است.

به افزایش هماتوکریت اصطلاحاً پلی سیتمی و به کاهش آن آنمی گفته می شود.

روش های اندازه گیری هاتوکریت

• روش Wintrob که به حجم زیادی از خون نیاز داشته و زمان زیادی طول می کشد.
• روش میکروهماتوکریت (Microhematocrit) که روش مرجع برای اندازه گیری هماتوکریت است.

روش هماتوکریت

• وسایل مورد نیاز
  • لوله هماتوکریت
    • لوله دارای حلقه آبی که فاقد ماده ضد انعقاد است و مناسب برای خون دارای ماده ضد انعقاد است
    • لوله دارای حلقه قرمز که دارای هپارین است
  • سانتریفیوژ هماتوکریت با توان 10.000 تا 15.000 دور در دقیقه
  • خمیر هماتوکریت
  • خط کش هماتوکریت
• روش کار
  • پر کردن دو سوم تا سه چهارم لوله از خون
  • مسدود کردن لوله با استفاده از خمیر (حداکثر 6 میلی متر)
  • قرار دادن لوله داخل سانتریفیوژ به گونه ای که قسمت دارای خمیر به سمت بیرون دستگاه باشد
  • روشن کردن دستگاه به مدت 5 دقیقه برای گوشتخواران و انسان
  • خارج کردن لوله از داخل دستگاه و خواندن آن در مقابل خط کش هماتوکریت حداکثر ظرف مدت 10 دقیقه. قسمت سطح بالای خمیر باید مماس با صفر باشد و بالاترین حد پلاسما مقابل عدد 100 قرار گیرد. در نهایت اهرم خط کش بر بالای PCV قرار گیرد تا بصورت درصد عدد را بیان کند.

لایه های لوله هماتوکریت

لایه های مختلف لوله هماتوکریت از پائین به بالا عبارتند از:

• خمیر
• PCV یا گلبول قرمز فشرده شده
• بافی کوت (Buffy Coat)
  • گلبول های قرمز هسته دار (NRBC)
  • گلبول های سفید
  • پلاکت ها
• پلاسما. اگر پلاسما زرد پر رنگ باشد به ایکتر، قرمز باشد به همولیز و بیرنگ باشد به دپرسیون مغز استخوان مشکوک می شویم.

تفسیر هماتوکریت

کاهش هماتوکریت

• آنمی
• مایع درمانی (باید تاریخچه بررسی شود)

طبیعی بودن هماتوکریت

• خونریزی حاد زیرا حدود 48 ساعت بعد از خونریزی است که هماتوکریت کاهش می یابد.
• بیمار آنمیک که دهیدراته است

افزایش هماتوکریت

• پلی سیتمی
• دهیدراتاسیون

در صورتیکه پلاسما زرد رنگ بوده و هماتوکریت کاهش یافته باشد، حاکی از همولیز خارج عروقی است.

آزمایش هماتوکریت باید 4 تا 6 ساعت بعد از صرف غذا انجام شود تا لیپمی ایجاد نشود.

آزمایش ESR

آزمایش ESR یا Erythtocyte Sedimentation Rate آزمایشی است که برای پی بردن به ضایعات التهابی یا عفونت پنهان مورد استفاده قرار می گیرد.

برای انجام این آزمایش خون دارای ماده ضد انعقاد را بصورت ساکن قرار می دهیم تا گلبول های قرمز بر حسب شارژ الکتریکی رسوب کنند.

کاربرد ESR در سگ و گربه

• تشخیص و پایش بیماری‌های التهابی مزمن یا سیستمیک
  • در بیماری‌هایی مانند لپتوسپیروز، پانکراتیت، پلی‌آرتریت‌های ایمیون-مدیاتد، لوپوس (SLE) و سایر بیماری‌های خودایمنی یا عفونی مزمن که التهاب سیستمیک ایجاد می‌کنند، ESR ممکن است افزایش یابد.
• پایش روند پاسخ به درمان بیماری‌های التهابی یا عفونی طولانی‌مدت
  • در مواردی که بیماری التهابی درمان می‌شود، کاهش ESR می‌تواند نشانه‌ای از بهبود باشد.
• کمک به افتراق بیماری‌های التهابی از بیماری‌های غیرالتهابی
  • اگرچه غیر اختصاصی است و نمی‌تواند علت التهاب را مشخص کند، اما بالا بودن ESR می‌تواند به نفع وجود فرایند التهابی باشد.

روش های اندازه گیری ESR

• روش Wintrob که منسوخ شده است
• روش Westergren که روش مرجع است

وسایل مورد نیاز

• پیپت Westergren که مدرج است و از صفر تا 200 است
• پایه Westergren که لوله را عمود نگه می دارد

لوله را باید از خون پر کرد، بصورت عمود داخل پایه قرار داد و در محلی که لرزش نداشته و مقابل نور خورشید نیست قرار داد. در زمان های 10، 20، 30 و 60 دقیقه باید میزان رسوب بررسی شده و با واحد میلی متر نوشته شود.

عوامل موثر بر ESR

• عوامل پلاسمائی
• عوامل مربوط به گلبول قرمز
• عوامل تکنیکی و تاکتیکی

عوامل پلاسمائی ESR

• افزایش پروتئین های فاز حاد: افزایش ESR
• افزایش آلبومین: کاهش ESR
• افزایش کلسترول: کاهش ESR

عوامل مربوط به گلبول قرمز ESR

• کم خونی: افزایش ESR
• پلی سیتمی: کاهش ESR
• گلبول قرمز با شکل های غیر طبیعی: کاهش ESR

عوامل تکنیکی و تاکتیکی ESR

• عمود بودن یا نبودن لوله
• حرارت: افزایش ESR
• لرزش و حرکت: کاهش ESR
• کاهش قطر لوله: کاهش ESR

اندازه گیری هموگلوبین

هموگلوبین یک کروموپروتئین است که دارای 4 زنجیره پروتئینی است که به هم (آهن دو ظرفیتی) متصل بوده و مسئول انتقال اکسیژن می باشد.

هموگلوبین بصورت فعال است ولی فرم های مت هموگلوبین، سولفوهموگلوبین، کربوکسی هموگلوبین بصورت غیر فعال هستند.

به اندازه گیری هموگلوبین اصطلاحاً Haemoglobinometery گفته می شود.

روش های اندازه گیری هموگلوبین

• ِروش Direct Matching
  • Tallquist
  • Dare
• روش Acid Hematin
• روش Oxyhaemoglobin
• روش Cyanomethaemoglobin

آزمایش Osmotic Fragility Test

با استفاده از این آزمایش، به بررسی مقاومت گلبول قرمز در رقت های مختلف پرداخته می شود تا مشخص شود گلبول قرمز تا چه حد توان تحمل تورم را دارد.

در بیماری هائی که غشاء گلبول قرمز دچار آسیب می شود از این آزمایش استفاده می شود.

به کروی شدن گلبول قرمز اصطلاحاً Spherocytosis و به بیضی شدن آن اصطلاحاً Ovalocytosis گفته می شود.