اعمال و وظایف کلیه در حیوانات

• تعادل اسید و باز (دفع هیدروژن، بازجذب بیکربنات)
• دفع مواد زائد متابولیک
• تنظیم الکترولیت ها (پتاسیم، سدیم، …)
• تنظیم اسمولاریته
• تنظیم حجم خون
• تنظیم فشار خون
• تنظیم pH خون
• آزادسازی هورمون ها (Renin و Angiotensin و Erythropoietin در فرد بالغ 80% توسط کلیه و 20% توسط کبد تولید می شود).
• فعال کردن ویتامین D
• تنظیم کردن قند خون (روند گلوکونئوژنز)
• تخریب آنزیم های لیپاز و آمیلاز؛ در نتیجه افزایش این آنزیم ها در بیماری کلیوی مشاهده می شود.

مسیر شریان کلیوی در حیوانات

Abdominal Artery … شریان کلیوی … شریان Segmental … شریان Interlobar … شریان Arcuate … شریان Interlobular … شریان آوران (Afferent) … کلاف مویرگی کپسول بومن … شاخه Efferent … بخش Peritubular Capillary … قوس هنله و Vasa Recta … سیاهرگ های کلیوی

فشار هیدرواستاتیک که ارتباط مستقیمی با فشار خون دارد بصورت مستقیم با تصفیه گلومرولی مرتبط است.

میزان GFR به چه عواملی وابسته است؟

سه عامل اصلی در تعیین میزان GFR نقش دارند که عبارتند از: فشار هیدرواستاتیک – (فشار اسمزی + فشار داخل کپسول بومن)

فرضیه Intact Nephron Hypothesis

کاهش عملکرد کلیه ناشی از کاهش تعداد نفرون های عملکردی است، نه ناشی از کاهش عملکرد نفرون ها.

آزمایش های بررسی کارکرد کلیه

آزمایش های که برای ارزیابی عملکرد کلیه مورد استفاده قرار می گیرند در سه دسته کلی قرار می گیرند که عبارتند از:

• ارزیابی کارکرد گلومرولی:
  • کلیرانس Creatinine
  • کلیرانس Inulin (روش مرجع اندازه گیری GFR). اینولین بصورت دست نخورده از ادرار دفع شده و تحت بازجذب و ترشح قرار نمی گیرد. این پلی ساکارید باید به حیوان تزریق شود.
  • اندازه گیری NPN (مانند اوره، اسید اوریک، آمونیاک، آمونیوم و کراتینین)
• ارزیابی کارکرد توبولی:
  • کلیرانس PSP (فنول سولفون فتالئین) 
  • کلیرانس PAH (پارا آمینو هیپورات)
  • اندازه گیری وزن مخصوص ادرار (Specific Gravity)
• ارزیابی کارکرد هر دو بخش گلومرولی و توبولی بصورت همزمان:
  • کلیرانس Urea

ارزیابی GFR

عوامل کاهش GFR

• عوامل کاهنده فشار خون:
  • خونریزی منجر به کاهش حجم خون
  • شوک Hypovolemic
• افزایش پروتئین های پلاسما
• تجویز داروهای کولینرژیک

اوره چیست و چگونه تولید و دفع می شود؟

اوره در بدن از ترکیبات نیتروژن دار مانند آمونیاک ساخته می شود. محل اصلی تولید اوره در بدن کبد می باشد. 75% از اوره تولید شده در بدن از طریق کلیه دفع می شود. اوره یک مولکول کامل است که یک محصول زائد ناشی از تجزیه پروتئین‌ها در کبد است. فرمول شیمیایی اوره CO(NH2)2 است.

پروتئین در روده ممکن است تحت تأثیر باکتری های روده ای به آمونیاک تبدیل شوند.

آمونیاک چیست؟

آمونیاک یک ماده‌ی شیمیایی بدبو، بی‌رنگ و بسیار تیز است که در بدن در حین شکستن پروتئین‌ها به وجود می آید. آمونیاک ترکیب سمی است که در بدن به سرعت به اوره تبدیل شده و عمدتاً از طریق کلیه دفع می شود.

در بیماری های کبدی شدید (مانند نارسائی کبدی یا شانت پورتوسیستمیک)، از آنجائی که تبدیل آمونیاک به اوره مختل می شود، میزان آمونیاک خون افزایش می یابد و در نهایت ممکن است منجر به بروز آنسفالوپاتی گردد.

تفاوت آمونیوم و آمونیاک در چیست؟

در جدول زیر به تفاوت بین آمونیوم و آمونیاک اشاره شده است:

ویژگی	آمونیاک (Ammonia)	آمونیوم (Ammonium)
فرمول شیمیایی	NH₃	NH₄⁺
بار الکتریکی	بدون بار (خنثی)	یون مثبت (+)
حالت در pH فیزیولوژیک	گاز محلول، نفوذپذیر به غشاء	یون، غیر قابل نفوذ از غشاء
سمیت	بسیار سمی برای مغز	کمتر سمی
قابلیت عبور از سد خونی-مغزی (BBB)	بالا	بسیار محدود
وابستگی به pH	در pH قلیایی: بیشتر NH₃	در pH اسیدی: بیشتر NH₄⁺

در pH طبیعی خون (~7.4)، حدود 98–99٪ آمونیاک به شکل آمونیوم (NH₄⁺) وجود دارد. در شرایط اسیدی نیز میزان آمونیم نسبت به آمونیاک بیشتر می شود.

ولی فقط آمونیاک (NH₃) می‌تواند از سد خونی-مغزی عبور کند و به آنسفالوپاتی منجر شود.

در شرایط قلیایی شدن خون (مثلاً آلکالوز متابولیک)، نسبت آمونیاک ( NH₃) افزایش می‌یابد و ریسک سمیت مغزی بیشتر می‌شود.

باید به این نکته توجه نمود که این دو ترکیب بصورت داینامیک در بدن به هم تبدیل می شوند.

در آزمایشگاه مقدار آمونیاک خون معمولاً از حاصل جمع دو ترکیب آمونیاک و آمونیوم بدست می آید.

اورمی (Uremia) چیست؟

اورمی به وضعیتی گفته می‌شود که در آن مواد زائد سمی (از جمله اوره، کراتینین و سایر سموم) که به طور طبیعی باید توسط کلیه‌ها از بدن دفع شوند، در خون تجمع پیدا می‌کنند. این تجمع سموم، عمدتاً به دلیل نارسایی یا اختلال شدید در عملکرد کلیه‌ها اتفاق می‌افتد. به عبارت ساده‌تر، کلیه‌ها دیگر قادر نیستند خون را به درستی تصفیه کنند و مواد زائد در بدن باقی می‌مانند و باعث ایجاد علائم بالینی می‌شوند.

در موارد خفیف تر زمانیکه تنها بصورت آزمایشگاهی افزایش این ترکیبات مشاهده شده اما هنوز علائم بالینی بوجود نیامده است، به این حالت ازتمی گفته می شود. حیوان اورمیک حتما ازتمیک می باشد اما عکس آن می تواند صادق نباشد.

نیتروژن اوره خون یا BUN چیست؟

واژه BUN که مخفف “Blood Urea Nitrogen” است، به معنی نیتروژن اوره خون است. این آزمایش در واقع میزان نیتروژن موجود در مولکول اوره را در خون اندازه‌گیری می‌کند.

در بسیاری از آزمایشگاه‌ها و در مکالمات بالینی، ممکن است اوره و BUN به جای یکدیگر استفاده شوند، چرا که هر دو شاخص مهمی برای ارزیابی عملکرد کلیه هستند و با هم نسبت ثابت دارند. با این حال، از نظر علمی و بیوشیمیایی، BUN اندازه‌گیری نیتروژنِ موجود در اوره است، نه خود اوره.

اورمی و ازتمی در سگ و گربه

علائم اورمی در سگ و گربه

بی اشتهائی، اسهال، استفراغ، خونریزی گوارشی، Ulcerative Stomatitis، ضعف، بی حالی، ترمور یا لرزش عضلانی، تشنج و کمای منجر به مرگ

ازتمی به سه صورت پیش کلیوی (Prerenal)، کلیوی (Renal) و پس کلیوی (Post renal) طبقه بندی می شود که ازتمی پیش کلیوی و پس کلیوی در صورت عدم کنترل، به ازتمی کلیوی تبدیل می شوند.

عوامل تأثیر گذار در میزان اوره

1. اوره تولیدی توسط کبد
2. میزان دفع کلیوی اوره
   1. افزایش جریان ادرار … کاهش بازجذب اوره … افزایش دفع اوره
   2. نارسائی حاد کلیوی … کاهش جریان ادرار … افزایش بازجذب اوره … افزایش اوره خون
   3. نارسائی مزمن کلیوی … افزایش جریان ادرار … کاهش بازجذب اوره … کاهش اوره خون … در نتیجه شدت ازتمی در نارسائی حاد از مزمن بیشتر است.

علل افزایش BUN در سگ و گربه

• افزایش کاتابولیسم پروتئین ها (مانند تب، کاشکسی)، عفونت، داروها (مانند کورتون)
• افزایش هضم پروتئین ها (افزایش پروتئین جیره، خونریزی گوارشی)
• کاهش GFR

علل کاهش BUN در سگ و گربه

• بیماری التهابی روده (کاهش جذب آمونیاک)
• نارسائی کبدی
• نارسائی سیکل اوره (نبود آنزیم های مادرزادی)
• کاهش پروتئین جیره غذائی
• افزایش GFR در اثر افزایش فشار خون
• سندرم کوشینگ یا افزایش فعالیت قشر غده فوق کلیه

کراتین (Creatine)

کراتین یک ترکیب آلی نیتروژن‌دار است که به طور طبیعی در سلول‌های عضلانی و بخشی در مغز یافت می‌شود. نقش اصلی آن تولید و ذخیره انرژی در عضلات، به خصوص در طول فعالیت‌های شدید و کوتاه‌مدت (مانند ورزش‌های با شدت بالا، وزنه‌برداری یا دوی سرعت) است.

منابع کراتین

• تولید طبیعی بدن:
  • در بدن انسان و حیوانات به طور طبیعی کراتین از اسیدهای آمینه (آرژنین، گلیسین و متیونین) در کبد، کلیه‌ها و پانکراس تولید می شود.
  • سه ترکیب گلایسین + آرژینین + متیونین در کبد … تحت تأثیر کراتین فسفوکیناز در عضلات و مغز … تولید فسفوکراتین (مهم ترین ترکیب انرژی زا در عضلات) … دهیدراته شدن … تولید کراتینین … دفع از کلیه ها
• رژیم غذایی: کراتین به طور طبیعی در گوشت قرمز و ماهی یافت می‌شود.
• مکمل‌های غذایی: کراتین، به ویژه کراتین مونوهیدرات، یکی از محبوب‌ترین و مورد مطالعه‌ترین مکمل‌های غذایی در بین ورزشکاران و بدنسازان برای افزایش قدرت، توده عضلانی و بهبود عملکرد ورزشی است.

کراتین یک ماده مفید و ضروری برای عملکرد عضلانی است که به تولید انرژی کمک می‌کند. در حالی که کراتینین محصول زائدی است که از تجزیه کراتین حاصل می‌شود و اندازه‌گیری آن در خون یک راه حیاتی برای ارزیابی سلامت و کارایی کلیه‌ها است. اگر کلیه‌ها خوب کار نکنند، کراتینین در خون انباشته می‌شود و سطح آن بالا می‌رود.

کراتینین (Creatinine)

کراتینین یک محصول زائد شیمیایی است که به طور مداوم و در اثر تجزیه کراتین (Creatine) در عضلات بدن تولید می‌شود. این ماده از طریق جریان خون به کلیه‌ها می‌رسد و سپس توسط کلیه‌ها فیلتر شده و از طریق ادرار از بدن دفع می‌گردد.

ویژگی های کراتینین

• کراتینین بصورت آزادانه از گلومرول ها دفع می شود
• کراتینین تحت تأثیر جریان ادرار قرار نمی گیرد (بر خلاف اوره) و فقط در سگ است که 10% نیز ترشح می شود
• تحت تأثیر جیره غذایی قرار نمی گیرد (بر خلاف اوره)
• تولید کراتینین روزانه در بدن ثابت است. میزان دفع آن تحت تأثیر توده عضلانی بدن است. کراتینین به طور نسبتاً ثابت و متناسب با توده عضلانی حیوان تولید می‌شود. به همین دلیل، سطح آن در خون در یک حیوان سالم باید تقریباً ثابت بماند.

در صورت وجود آسیب عضلانی، سطح میوگلوبین در خون افزایش می یابد و از آنجائیکه میوگلوبین برای کلیه سمی است، احتمال بروز آسیب کلیوی وجود دارد.

علل کاهش کراتینین

• کاهش تولید (تحلیل عضلانی در دراز مدت)
• بیماری شدید کبدی (عدم تولید کراتینین)
• افزایش GFR (مانند شانت پورتوسیستمیک و دوران بارداری)

نکات:

• افزایش پتاسیم خون منجر به ترشح آلدوسترون و افزایش دفع پتاسیم می شود
• زردی شدید منجر به تداخل در اندازه گیری کراتینین می شود (Artifact)
• اوره در سرم، پلاسما یا ادرار اندازه گیری می شود، فرد باید ناشتا باشد، از استرس به دور باشد (افزایش کورتون و افزایش کاتابولیسم پروتئین)
• اندازه گیری کراتینین نیازی به ناشتائی نداشته و در خون، ادرار یا پلاسما اندازه گیری می شود.

اسید اوریک (Uric Acid)

اسید اوریک محصول نهائی کاتابولیسم بازهای پورینی (آدنین و گوانین) بوده و محل اصلی تولید آن در کبد و روده است. در این دو محل آنزیم گزانتین اکسیداز مسئول تولید اسید اوریک می باشد و در کبد اسید اوریک توسط Uricase به آلانتوئین تبدیل می شود که دفع می شود. در دالمیشن به دلیل نقص در Uricase، اسید اوریک بدون تغییر دفع می شود که مستعد بروز نقرس می شود. در پرندگان اسید اوریک محصول نهائی کاتابولیسم پروتئین می باشد.

علل افزایش اسید اوریک

• تولید بیش از حد اسید اوریک (مصرف زیاد بافت های حیوانی)
• نارسائی کبد (عدم تبدیل اسید اوریک به آلانتوئین)
• در سرطان افزایش می یابد (به دلیل از بین رفتن زیاد سلول ها)
• پلی سیتمی (پرخونی)
• نارسائی کلیوی

اسید اوریک آزادانه فیلتر شده و در ابتدای لوله پروگزیمال بازجذب و در انتهای این لوله ترشح می شود. ترشح در لوله دیستال نیز صورت می گیرد. (10% دفع کلیوی صورت می گیرد)

کلیرانس PSP و PAH

ترکیبات PSP و PAH بصورت مستقیم توسط توبول ها دفع می شوند. اگر فعالیت توبول ها یا میزان جریان خون آن ها کاهش یابد میزان دفع PSP و PAH در ادرار کاهش یافته و در نتیجه میزان آن ها در پلاسما افزایش می یابد.

کلیرانس اوره

برای ارزیابی عملکرد هر دو بخش گلومرول و توبول از روش کلیرانس اوره (Urea Clearance) استفاده می شود. از آنجائیکه این ترکیب در بدن بصورت طبیعی تولید می شود، نیاز به تزریق ندارد.

آزمایش ادرار در سگ و گربه (Urinalysis in Dogs & Cats)

موارد استفاده از آزمایش ادرار

• تشخیص بیماری (مثلا دیابت)
• بررسی رفتار بیولوژیک یک بیماری
  • حاد و مزمن بودن بیماری، بطور مثال نفریت بینابینی حاد منجر به افزایش وزن مخصوص ادرار می شود.
• بررسی اثر یک دارو در درمان
• بررسی Safety یک دارو

آزمایش ادرار به سه دسته تقسیم می شود

• فیزیکی (رنگ، شفافیت، بو، کف، حجم)
• بیوشیمیائی
• میکروسکوپیک

رنگ ادرار در معاینه فیزیکی

رنگ زرد ادرار به Urochrome و Urobilin بوده و همچنین به حجم ادرار وابسته است.

تغییر رنگ ادرار به سبز

دفع بیلی روبین یا Bilirubinuria منجر به تغییر رنگ ادرار به زرد-سبز می شود.

تغییر رنگ ادرار به قرمز

• هموگلوبینوری
  • رنگ ادرار قرمز-قهوه ای شفاف تا کدر است. ادرار سانتریفوژ شده از نظر کدورت چندان تغییر نمی کند و در سانتریفیوژ خون، رنگ سرم قرمز است. (ادرار تیره – سرم صورتی تا قرمز)
  • علل بروز هموگلوبینوری:
    • به دلیل همولیز گسترده در خون ایجاد می شود. عامل شاخص آن بابزیوز بزرگ است.
    • تب
    • خوردن مقادریز زیاد آب
    • ناسازگاری انتقال خون
    • هموگلوبینوری پس از زایمان
• میوگلوبینوری
  • رنگ ادرار قهوه ای-سیاه کدر است. ادرار سانتریفوژ شده کدر است ولی در سانتریفوژ خون، رنگ سرم شفاف است (بصورت معمول میوگلوبین سریعا از پلاسما حذف شده و شفاف می باشد). (ادرار تیره – سرم شفاف)
  • علت بروز میوگلوبینوری:
    • آسیب عضلانی در بیماری رابدومیولایزیس یا بیماری دوشنبه.
• هماچوری
  • گلبول قرمز سالم در ادرار: ادرار قرمز کدر است ولی پس از سانتریفیوژ ادرار، مایع رویی شفاف و زرد است.
  • علل بروز هماچوری: به دلیل خونریزی دستگاه ادراری-تناسلی به دلیل ضربه، تروما، نئوپلاسم، حضور انگل دیکتوفیمارناله.

بی رنگی ادرار

• افزایش حجم ادرار بصورت فیزیولوژیک یا پاتولوژیک (مانند دیابت ملیتوس یا بی مزه)
• نفریت بینابینی مزمن (افزایش حجم ادرار)

آبی شدن ادرار

تجویز متیلن بلو منجر به آبی شدن ادرار می شود

صورتی شدن ادرار

بیماری پورفیریای مادرزادی در مقابل لامپ UV تلالو صورتی دارد.

داروهای موثر در رنگ ادرار

• ریفامپین، سولفونامید، فنازوپیریدین: ادرار قرمز
• فنول فتالئین: ادرار قرمز مایل به بنفش

عوامل مسبب کدر شدن ادرار

باکتری، کست، کریستال، چربی، افزایش تعداد سلول، اسپرم، موکوس

بوی ادرار

• ادرار مانده بوی آمونیاک می دهد (به دلیل تبدیل اوره به آمونیاک). این اتفاق معمولاً توسط باکتری های تولید کننده آنزیم اوره آز صورت می گیرد.
• در بعضی از بیماری ها مانند کتوز بوی ادرار تغییر کرده و بوی استن می گیرد.
• بوی ادرار با مصرف B-Complex تغییر می کند.

کف پایدار در ادرار

حاکی از وجود پروتئین در ادرار می باشد.

وزن مخصوص ادرار (Urine Specific Gravity or USG)

وزن مخصوص ادرار نشان‌دهندهٔ غلظت ادرار است و در ارزیابی عملکرد کلیه و وضعیت هیدراتاسیون بسیار مهم است.

• مقدار مواد جامد محلول در ادرار که به ماهیت ذرات بستگی دارد.
• در Osmolarity تعداد ذرات مهم است که به ماهیت ذرات بستگی ندارد.
• افزایش حجم ادرار منجر به کاهش اسمولاریتی و وزن مخصوص می شود.
• غلظت ادرار بیشتر تحت تاثیر املاح قرار دارد و کمتر تحت تأثیر پروتئین می باشد.

محدوده طبیعی و غیر طبیعی وزن مخصوص ادرار

وضعیت	وزن مخصوص ادرار در سگ	وزن مخصوص ادرار در گربه
نرمال	1.015 تا 1.045	1.035 تا 1.065
Hyposthenuria (رقیق)	< 1.007	< 1.007
Isosthenuria (عدم تغلیظ توسط کلیه)	~1.008–1.012	~1.008–1.012
Hypersthenuria (غلیظ)	> 1.030 تا 1.045	> 1.035 تا 1.065

• در سگ‌ها اگر USG کمتر از 1.030 باشد، با وجود آزوتِمی، مشکوک به نارسایی کلیوی هستیم (مگر اینکه حیوان به‌طور طبیعی ادرار رقیق کند).

• در گربه‌ها اگر USG کمتر از 1.035 باشه و حیوان آزوتِمیک باشه، باید به عملکرد ضعیف کلیه شک کرد.
• مقدار نرمال USG فقط زمانی معنا دارد که بدانیم حیوان آب خورده، دهیدراته شده، یا سرم دریافت کرده است.
• اگر حیوان دهیدراته بوده و هنوز USG پایین باشد حاکی از وجود مشکل در کلیه است.
• اگر حیوان مایعات IV گرفته باشد و USG پایین باشد ممکن است طبیعی باشد.

علل افزایش وزن مخصوص ادرار

• کاهش حجم ادرار
• بیماری های Urogenital (پیلونفریت، نارسائی حاد کلیوی، Acute Interstitial Nephritis)
• بیماری دیابت ملیتوس (افزایش حجم ادرار + افزایش بیشتر حجم گلوکز دفع شده)

علل کاهش وزن مخصوص ادرار

• مصرف زیاد آب (افزایش حجم ادرار)
• بیماری Urogenital بصورت مزمن
• دیابت بی مزه

تشخیص افتراقی علت کاهش وزن مخصوص ادرار ناشی از کلیه یا عدم تولید ADH از طریق آزمایش تغلیظ ادرار (عدم ادامه دادن این تست در صورت کاهش وزن بیش از 5% یا افزایش اوره و کراتینین) صورت می گیرد.

تقسیم بندی ادرار بر اساس وزن مخصوص

• حالت Isosthenuria: وزن مخصوص ادرار برابر وزن مخصوص فیلترای گلومرولی است که حاکی از عدم کارکرد کلیه است مثلاً به دلیل CRF
• حالت Hyposthenuria: وزن مخصوص ادرار کمتر از فیلترای گلومرولی است، در این حالت توبول ها بیشتر ادرار را رقیق کرده است (دیابت بی مزه)
• حالت Hypersthenuria: ادرار خیلی غلیظ می شود (افزایش وزن مخصوص ادرار)

اندازه گیری وزن مخصوص ادرار

• برای اندازه گیری وزن مخصوص ادرار از دستگاه Refractometer استفاده می شود. برای این کار باید یک قطره ادرار بر روی بخش مورد نظر در این دستگاه قرار گرفته و از داخل لنز به اعداد داخل آن نگاه شود.
• برای کالیبراسیون دستگاه باید یک قطره آب مقطر بر روی آن قرار داد و عدد 1 مشاهده شود، یک قطره سدیم کلراید 5% بر روی آن قرار داد و عدد 1.020 را مشاهده کرد.

حجم ادرار در سگ و گربه

• حجم طبیعی ادرار در سگ و گربه در یک بازه زمانی 24 ساعته به شرح زیر می باشد:
  • سگ 20-40 میلی لیتر / کیلوگرم وزن بدن / 24 ساعت
  • گربه 20-30 میلی لیتر / کیلوگرم وزن بدن / 24 ساعت
• در شرایط پلی یوری (Polyurea) حجم ادرار ممکن است به 50 تا 100 میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن در یک 24 ساعت برسد. در چنین شرایطی با توجه به حجم آب مصرفی ممکن است شرایط طبیعی باقی مانده یا حیوان دچار دهیدراتاسیون شود که در جدول زیر به آن اشاره شده است:

مدت زمان بدون آب	خطر دهیدراتاسیون در پلی‌اوری شدید
۲–۴ ساعت	معمولاً مشکلی نیست اگر دسترسی به آب داشته باشد
۶–۸ ساعت	شروع دهیدراتاسیون خفیف تا متوسط
۱۲ ساعت یا بیشتر	دهیدراتاسیون متوسط تا شدید و حتی خطرناک

• برای تشخیص میزان دهیدراتاسیون در سگ و گربه از علائم بالینی که در جدول زیر به آن اشاره شده است استفاده می شود:

درصد دهیدراتاسیون	وضعیت ظاهری	علائم کلینیکی	وضعیت خطر
< 5% (خیلی خفیف)	طبیعی	فقط افزایش تشنگی	کم، سخت قابل تشخیص
5% (خفیف)	کاهش خفیف الاستیسیته پوست	ممکن است مخاط خشک شود	نسبتاً کم
6–7%	الاستیسیته پوست ↓، مخاط خشک، CRT کمی طولانی	چشم‌ها ممکن است کمی فرورفته باشند	متوسط
8–9%	پوست جمع می‌ماند، چشم‌ها فرورفته، CRT 2–3 ثانیه، نبض ضعیف‌تر	حیوان ممکن است بی‌حال یا افسرده باشد	قابل توجه
10–12%	پوست بسیار سفت، چشم‌ها عمیقاً فرورفته، CRT > 3 ثانیه، نبض ضعیف تا نامحسوس، اندام‌ها سرد	شوک شروع شده، بی‌حالی شدید یا استوپور	شدید، نیاز به مداخله فوری
> 12%	علائم شوک شدید، پوست مثل چرم، مخاط سرد و خشک، بیهوشی یا کما	بحرانی (تهدیدکننده حیات)	اورژانس فوری، شوک هایپوولمیک شدید

آزمایشات بیوشیمیائی ادرار

• پروتئین: در حالت طبیعی مقدار پروتئین موجود در ادرار به دلیل ناچیز بودن قابل تشخیص نمی باشد.
• گلوکز
• کتون
• بیلی روبین
• اوروبیلینوژن
• اسیدیته
• نیتریت
• آنزیم ها
• بررسی حضور خون مخفی در ادرار (Occult blood test)

علل بروز پروتئینوری (فیزیولوژیک و پاتولوژیک)

• آسیب به گلومرول ها (سندرم نفروتیک) و بیماری گلومرولی، گلومرولونفریت (عمدتا با منشا ایمنی)
• آمیلوئیدوز
• کاهش فعالیت و عملکرد توبول ها (پیلونفریت، ARF، سندروم فانکونی)
• افزایش غلظت پروتئین در خون (مثلا مصرف آغوز تا 40 ساعت)
• افزایش مصرف پروتئین در جیره
• عواملی که باعث افزایش کاتابولیسم پروتئین می شود (تب و تشنج)
• خونریزی دستگاه گوارش
• التهاب دستگاه ادراری و تناسلی
• نئوپلاسم دستگاه ادراری

اندازه گیری میزان پروتئین در ادرار

• روش Semiquantitative: با استفاده از نوار ادرار که فقط به آلبومین حساس است و آن را اندازه گیری می کند (منفی بودن نتیجه تست پروتئینوری را رد نمی کند). زمان قرار دادن نوار در لوله حاوی ادرار بسته به نوع نوار متفاوت است و باید سریعا بعد از این زمان مقابل اندیکاتور قرار داده شود (از منفی تا 4+)
  • موارد مثبت کاذب در پروتئین سن جونز
  • موارد منفی کاذب در ادرار قلیائی، افزایش زمان تماس با ادرار، آلودگی با املاح 4 تائی و کلر هگزیدین
• روش کمی
  • اندازه گیری میزان پروتئین در ادرار 24 ساعته
  • بررسی UPC (نسبت پروتئین ادرار / کراتینین ادرار) که در حالت نرمال باید کمتر از 0.5 باشد.
    • عدد بین 0.5 تا 1 : پروتئینوری مشکوک
    • 1 تا 3 : پروتئینوری با منشا توبولار
    • بیش از 3 : مشکل گلومرولی
• بر اساس گایدلاین، جدول زیر برای تفسیر دقیق تر UPC ارائه می گردد. در صورت وجود پروتئینوری باید UPC محاسبه و بررسی شود.
• روش تست تکمیلی اسیدی (رسوبی)

زیر‌گروه IRIS/ACVIM	سگ (UPC)	گربه (UPC)	تفسیر بالینی – نکات کلیدی
Non-proteinuric (NP)	< 0٫20	< 0٫20	مقدار طبیعی؛ نشان می‌دهد که کلیه‌ها در حال حاضر پروتئینی از دست نمی‌دهند. بررسی دوره‌ای کافی است.
Borderline proteinuric (BP)	0٫20 – 0٫50	0٫20 – 0٫40	می‌تواند گذرا یا زودگذر باشد (استرس، تب، ورزش، جمع‌آوری نمونه). ظرف 2–3 هفته مجدداً چک شود. اگر پایدار بود، به جستجوی بیماری زمینه‌ای (HTN، عفونت، التهاب) بپردازید.
Proteinuric (P)	> 0٫50	> 0٫40	پروتئینوری پایدار نیازمند ارزیابی کامل (CBC، شیمی، فشارخون، کشت ادرار، تصویربرداری) و آغاز درمان کاهندهٔ فشار گلومرولی (مهار ACE یا ARB، رژیم کلیوی) است.
پروتئینوری متوسط/شبه گلومرولی	> 2	> 2 (کمتر شایع)	معمولاً منشأ گلومرولی؛ اغلب همراه با هیپوآلبومینمی و خطر سندرم نفروتیک. کاهش ≥ 50٪ (سگ) یا ≥ 90٪ (گربه) در UPC هدف درمان است.
پروتئینوری شدید	> 5 (سگ‌ها)	گزارش تک‌گیر	نشانهٔ آسیب گلومرولی گسترده یا آمیلوئیدوز؛ خطر بالاتر ترومبوآمبولی و پیش‌آگهی ضعیف‌تر. ممکن است نیاز به بیوپسی کلیه و درمان ایمونوساپرسیو وجود داشته باشد.

اندازه گیری گلوکز در ادرار

• نوار ادراری قند (Urine Dipsticks)
  • عوامل مثبت کاذب: هیدروژن پراکسید، باکتری مولد پراکسیداز، هیپوکلریت، کلرین، فرمالدئید، معرف تاریخ گذشته
  • عوامل منفی کاذب: غلظت بالای اسید آسکوربیک، داروهای سالیسیلات و تتراسایکلین
• روش آزمایشگاهی کمی

علل گلوکزیوری (Glycosuria)

در صورتیکه در ادرار گلوکز مشاهده شود (وجود گلوکزیوری) باید وضعیت گلوکز در خون بررسی شود.

• حالت Hyperglycemia: در این حالت کلیه سالم است (آستانه گلوکز در سگ 180، گربه 280 می باشد)
  • دیابت ملیتوس
  • حالت Hyperglucagonemia
  • سندرم کوشینگ
  • افزایش فعالیت غده تیروئید
  • بعضی از داروهای بیهوشی
  • افزایش فعالیت غده هیپوفیز مانند آکرومگالی
  • بیماری مزمن کبدی
  • پانکراتیت
• حالت Normoglycemia: در صورتیکه میزان قند خون طبیعی بوده ولی در ادرار گلوکز مشاهد شود، مشکل کلیوی وجود دارد که معمولاً مشکل از عملکرد توبول ها بوده و امکان بازجذب گلوکز وجود ندارد، مانند سندروم فانکونی و آنتروتوکسمی

وجود اجسام کتونی در ادرار

در ادرار طبیعی اجسام کتونی (اسید استواستیک، استن، بتاهیدروکسی بوتیرات، کتون) وجود ندارد و حضور آن ها نشان دهنده آشفتگی در متابولیسم چربی یا Negative Energy Balance یا NEB می باشد.

• علل بروز کتوز
  • گرسنگی طولانی مدت
  • کبد چرب
  • تب بالا
  • عوامل بروز کاشکسی
  • رژیم غذائی با چربی بالا
  • مصرف الکل
• کتوز باعث بروز اسیدوز می شود

بیلی روبین در ادرار

• حضور بیلی روبین در ادرار به میزان کم در سگ طبیعی است اما در دیگر حیوانات نباید وجود داشته باشد
• حضور بیلی روبین در ادرار نشان دهنده یرقان است (انسدادی یا Post Hepatic)

روش های جمع آوری ادرار

• روش Normal Voided
• ایجاد فشار بر روی مثانه
• روش Transurethral Catheterization
  • ضد عفونی کردن پرینه، استفاده از لوبریکانت مانند پارافین. این روش ممکن است منجر به بروز Iatrogenic hemorrhage شود.
• روش Cystocentesis
  • گرفتن ادرار از داخل مثانه بصورت مستقیم با استفاده از سرنگ
  • بهترین روش برای کشت ادرار
  • مثانه باید پر باشد
  • معایب این روش Iatrogenic Infection & Hemorrhage می باشد.

ارسال نمونه ادرار به آزمایشگاه

• بهترین ظرف برای ارسال نمونه، ظرف پلاستیکی استریل می باشد
• زمان طلائی ارسال 30 دقیقه است که در یخچال می توان این زمان را به 12 ساعت افزایش داد.
• مواد اضافه شده برای نمونه:
  • اسید بوریک برای اهداف کشت ادرار
  • فرمالین برای جلوگیری از تغییرات سلولی (1 قطره برای هر 30 میلی ادرار)

اسیدیته ادرار (pH)

• اسیدیته ادرار گوشتخواران 5 تا 7 و علفخواران 7.4 تا 8.4 است
• علل اسیدی شدن ادرار
  • اسیدوز متابولیک
  • اسیدوز تنفسی
  • تب (افزایش کاتابولیسم)
  • رژیم غذائی پر از پروتئین
  • بعضی از داروها مانند کلرید آمونیم (درمان نقرس)
• علل قلیایی شدن ادرار
  • آلکالوز متابولیک
  • آلکالوز تنفسی
  • نارسائی کلیوی
  • بعضی از مواد مانند املاح بیکربنات
  • سنگ ادراری
• اندازه گیری pH ادرار
  • نوار اسیدیته ادرار
  • pH متر الکتریکی

رسوب ادرار

• آماده کردن ادرار برای مشاهده رسوب
  • سانتریفوژ کردن 10 میلی ادرار به مدت 5 دقیقه روی دور 1700
  • خالی کردن 9 میل ادرار روئی، برداشتن 1 قطره ادرار و مشاهده بر روی لام
  • اضافه کردن 2 قطره رنگ، برداشتن 1 قطره ادرار و مشاهده در زیر میکروسکوپ
• سلول های رسوب ادرار
  • اپیتلیال: اندازه بزرگ، دیواره سیتوپلاسمی نازک و زاویه دار و هسته کوچک
  • ترانزیشنال: اندازه کوچکتر، دیواره سیتوپلاسمی منظم
  • توبولار: دارای واکوئل چربی در داخل سلول
  • گلبول قرمز: کوچکترین سلول مشاهده شده و بدون هسته، داخل هموژن با یک تلالوء
  • گلبول سفید: سلول بزرگتر که هسته آن هموژن نبوده و بصورت دانه دانه می باشد
• کست های ادرار
  • هیالین: استوانه ای شکل که دو انتهای آن گرد است
  • سلولار: مشابه هیالین که دارای ساختار سلولی است
  • گرانولار: دژنره شدن کست سلولار
  • مومی: مشابه کست استوانه ای ولی انتهای شکسته و زاویه دار است
  • چربی: بصورت قطرات که گلبول چربی با تلالوء بیشتر که همزمان با دیگر اجزا فوکوس نمی شود
• کریستال های ادرار
  • استروویت: در ادرار قلیائی وجود داشته و شبیه تابوت و تیغ خود تراش است
  • تیروزین: در بیماری کبدی دیده می شود (مسمومیت کلروفرم، فسفر و تتراکلروکربن)
  • نوع Amorphous: شکل خاصی ندارد
  • بیلی روبین: شبیه ترکه چوب، چراغ قوه و قفل می باشد
  • نوع Ammonium Urate: مشابه کله است
  • نوع Calcium Carbonate: مشابه ته قارچ است
  • نوع Calcium oxalate monohydrate: نشانه مسمومیت با اتیلن گلیکول که مشابه 8 ضلعی است
  • نوع Calcium oxalate dihydrate: مشابه بادبادک و پاکت نامه است
  • سیستین: 6 ضلعی است
  • کریستال سولفونامید: شبیه کریستال نقرس
• قارچ های موجود در ادرار عبارتند از آسپرژیلوس ترئوس، بعضی از پنی سیلیوم ها
• اسپرم در ادرار دام جوان ممکن است دیده شود
• تخم انگل دیکتوفیمارناله، استفانوروس، Capilleria یا Plica ممکن است در ادرار حضور داشته باشند. کرم قلب سگ ممکن است در ادرار حضور داشته باشد.

روند پیشرفت بیماری کلیوی (به ترتیب)

• کست هیالین
• کست سلولار
• کست گرانولار
• کست مومی
• کست نارسائی کلیوی