در این نوشته خلاصه جزوه بیماری های گوارشی دام های کوچک دانشگاه تهران و دانشگاه علوم تحقیقات بصورت رایگان ارائه شده است. ویژگی اصلی این نوشته در خلاصه بودن و مطالعه سریع آن می باشد اما از آنجائی که ممکن است دامپزشکان نیاز داشته باشند تا بصورت جامع بعضی از سرفصل ها را مرور نمایند، در بخش مقالات تمامی این موارد در قالب ترجمه Textbook های اصلی نیز ارائه می گردد.

چرا جزوه بیماری های گوارشی دام های کوچک بصورت خلاصه ارائه شده است؟

بیماری های گوارشی در دام های کوچک مبحث گسترده ای است که امکان ارائه آن در یک صفحه وبسایت وجود ندارد، بنابراین در این بخش سرفصل های مربوط به جزوه بیماری های گوارشی دام های کوچک ارائه شده است.

بیماری های معده

• بیماری حاد معده
  • گاستریت حاد
  • گاستروآنتریت خونی
• بیماری مزمن
  • گاستریت مزمن

گاستریت حاد یا Acute Gastritis

مهمترین علامت بیماری معده استفراغ است که در کنار آن ممکن است دیگر علائم از جمله استفراغ خونی (Hematemesis)، بی‌اشتهایی، نفخ و اتساع شکم، درد شکمی، ملنا و افزایش ترشح بزاق نیز مشاهده شود.

معمولا باید مواد غذایی ظرف ۱۲ ساعت از معده خارج شود و افزایش بازه زمانی خروج از معده می‌تواند ناشی از اختلال حرکتی در معده باشد که برای بررسی آن می‌توان از رادیوگرافی با ماده حاجب استفاده نمود.

یکی از راه‌های تشخیص هایپرتروفی معده استفاده از سونوگرافی است

نکته: مهمترین علت استفراغ در سگ و گربه، گاستریت حاد است

علل بروز گاستریت حاد

• رژیم غذائی (Diet): مهم ترین علت بروز گاستریت حاد، رژیم غذایی است که از جمله موارد مهم در خصوص ژیم غذایی می‌توان به خوردن آشغال، خوردن توکسین، وجود لاکتوز یا حساسیت‌های غذایی اشاره نمود.
• عوامل عفونی از جمله پارو ویروس و هپاتیت عفونی سگ و همچنین پن لکوپنی گربه و بعضی انگل‌های معده می‌باشد
• مصرف داروهای خاص مانند کورتون و NSAIDs و استامینوفن
• بروز بعضی از بیماری‌ها مانند نارسایی کلیوی (به دلیل اورمی)، بیماری‌های کبدی و همچنین Hyperadrenocorticism
• بعضی از شوینده‌ها و سفید کننده‌ها مانند وایتکس

نکته: با توجه به مشکلاتی که در خصوص واکسیناسیون بیماری‌هایی مانند پارو ویروس وجود دارد در صورت مشکوک بودن به حضور این بیماری با سابقه تزریق واکسن، همچنان باید جزو لیست تشخیص تفریقی قرار گیرد.

نکته: در دوره کمون پارو ویروس، ممکن است نتیجه کیت و آزمایش CBC منفی باشد.

روش های تشخیص گاستریت حاد

• تاریخچه. در گاستریت حاد تاریخچه نقش بسیار مهمی دارد، زیرا در روزهای قبل حیوان هیچ مشکلی نداشته و بصورت ناگهانی و مثلاً با یک تغییر در رژیم غذائی دچار مشکل شده است.
• معمولاً CBC در مراحل اولیه بیماری طبیعی است ولی گاهی ممکن است لوکوگرام استرس دیده شود.

درمان گاستریت حاد

• منع مصرف مواد غذایی برای ۲۴ ساعت یا NPO
• مایع درمانی برای رفع دهیدراتوسیون خفیف با تزریق زیر پوستی و در صورت شدید بودن بیماری به صورت داخل وریدی. در صورت عدم وجود استفراغ می‌توان مایعات را به صورت خوراکی استفاده نمود.
• غذای ساده: در صورت عدم وجود استفراغ می‌توان حجم بسیار کم مرغ آب پز به همراه برنج آب پز در اختیار حیوان قرار داد. (حجم برنج سه برابر مرغ)
• ترکیبات یا داروهای محافظت کننده از مخاط معده و جاذب سموم از جمله ذغال فعال و Bismuth Sub salicylate (به مقدار ۱ تا ۲ عدد به ازای هر کیلوگرم وزن بدن هر ۸ ساعت) و Chaolin Pectin و Al-Mg-S
• داروهای کاهنده اسید معده مانند Famotidine
• داروی Sucralfate در صورت وجود خون در استفراغ
• استفاده از داروهای ضد استفراغ در صورت شدید بودن استفراغ (مثلا برای یکبار استفراغ نباید دارو تجویز شود)

گاستروانتریت خونی (Hemorrhagic Gastroenteritis)

• اتیولوژی این بیماری چندان شناخته شده نیست
• درگیری معده و روده بصورت همزمان همراه با خونریزی (اسهال و استفراغ خونی)
• علل احتمالی بروز این بیماری کلستریدیوم پرفرینژنس، سویه های توکسیک و توکسوژنیک E.Coli
• استعداد نژادی: پودل و داشهوند
• مرگ بیشتر به دلیل DIC یا Renal failure

ویژگی‌های گاستروانتریت خونی

• بالا بودن PCV (بالای 55)
• طبیعی بودن Total Protein
• ترومبوسیتوپنی به دلیل خونریزی
• احتمالاً بروز نارسائی پیش کلیوی

درمان گاستروانتریت خونی

• مایع درمانی شدید (مایع ایزوتونیک)
• آمپی سیلین + انروفلوکساسین + مترونیدازول یا کلیندامایسین
• در صورت لزوم تجویز گلوکوکورتیکوئیدها

گاستریت مزمن یا Chronic Gastritis

• مهم ترین علامت بالینی آن استفراغ مزمن
• در بعضی از موارد ممکن است سگ یا گربه هفته ای یک یا دو بار استفراغ کرده و در مابقی روزها مشکل خاصی نداشته باشد. این حالت نیز می تواند ناشی از گاستریت مزمن باشد
• شیوع نسبتا بالایی در سگ ها دارد، حتی اگر علامت بالینی نداشته باشد

تقسیم بندی انواع گاستریت مزمن

• با علت مشخص
  • باکتری هائی از جمله هلیکوباکتر
  • عفونت های انگلی
  • عفونت های قارچی
• با علت نامشخص (تقسیم بندی بر اساس هیستوپاتولوژی، سلول های التهابی و تغییر ساختار بافت معده)
  • بر اساس هیستوپاتولوژی
    • ائوزینوفیلی
    • لنفوسیتیک پلاسماسیتیکی
    • گرانولوماتوزی
    • لنفوئید فولیکولار
  • بر اساس تغییر در ساختار بافت معده
    • آتروفیک
    • هیپرتروفیک
    • فیبروزه یا فیبروتیک
    • زخم شده یا Ulcerative
    • متاپلازی
  • بر اساس شدت اختلال در بافت
    • خفیف یا Mild
    • ملایم یا Moderate
    • شدید یا Severe

برای تشخیص نوع گاستریت مزمن با استفاده از آندوسکوپی و بیوپسی تشخیص داده می شود.

گاستریت مزمن Mild to Moderate Superficial Lyphocytic Plasmacytic Gastritis

شایع ترین فرم گاستریت مزمن در سگ و گربه Mild to moderate superficial lymphocytic plasmacytic gastritis است که با Lymphoid follicular hyperplasia همراه می باشد.

در گاستریت مزمن معمولا تعادل بین سلول های مخاط معده و سلول های التهابی از بین می رود و نسبت به مواد غذایی و … حساسیت بیشتری پیدا می کند بنابراین ممکن است گوشت قرمز در یک حیوان سالم هیچ تحریکی ایجاد نکند ولی در یک کیس مبتلا به گاستریت مزمن منجر به بروز واکنش های التهابی می شود.

آنتی ژن های غذایی، عفونت های انگلی و باکتریائی می توانند باعث بروز این حالت شوند اما در نهایت آنتی بادی تولید نمی شود

گاستریت مزمن Atrophic Chronic Gastritis

رتبه دوم شیوع گاستریت مزمن است که در Atrophic Gastritis ضخامت معده کاهش یافته (بیشتر دیده شدن عروق زیر مخاط) بنابراین ترشحات معده (از جمله اسید معده و موکوس) با حجم کمتری تولید می شود (Hyposecretion). اثر نهائی این کاهش ترشحات منجر به افزایش جمعیت باکتری های روده ای (SIBO) می گردد.

در انسان ممکن است به دلیل کاهش ترشح Gastric Intrinsic Factor که مسئول جذب ویتامین B12 یا Cobalamin، کم خونی مشاهده شود، اما در سگ و گربه آنمی کمتر مشاهده شده است زیرا بخش عمده از این ماده در پانکراس سگ و گربه تولید می شود.

در فرم آتروفیک گاستریت، در مواردی مشاهده است که باعث بروز سرطان شده است.

گاستریت مزمن هایپرتروفیک Hypertrophic Chronic Gastritis

افزایش ضخامت معده منجر به افزایش ترشحات معده می شود. در نارسائی کلیوی در صورتیکه دفع کلیوی گاسترین کاهش یابد این حالت بروز می نماید.

علل بروز:

• نارسائی کلیوی
• نارسائی کبدی
• گاسترینوما یا هر نوع سرطان که منجر به تولید بیش از حد گاسترین شود

گاستریت مزمن ائوزینوفیلیک یا Eosinophilic Chronic Gastritis

نفوذ ائوزینوفیل ها به داخل مخاط معده

عمدتا متعاقب آلرژی های غذائی، عفونت های انگلی و عوامل قارچی بروز می نماید

نکته: عفونت سیستمی قارچی (هیستوپلاسما) و عفونت انگلی آنکیلوستوما (Ancylostoma) باعث بروز گاستریت مزمن گرانولوماتوزی می شوند.

درمان گاستریت مزمن

بهترین درمان تغییر جیره غذائی به جیره های هایپوآلرژن است. برای دو هفته از یک ماده غذائی ساده مانند مرغ آب پز و برنج استفاده شود. در صورتیکه علائم بهبود یابد به تدریج و به آهستگی غذاهای دیگر اضافه می شود تا زمانیکه به یک ماده غذائی حساسیت نشان دهد. در اینصورت باید آن ماده غذائی حذف شود.

اگر در دو هفته اول جیره غذائی عوض شد ولی بهبودی در علائم بیماری (استفراغ) مشاهده نشد باید از یک غذای دیگر به همراه کورتیکواستروئید (8 تا 12 هفته بصورت Tapering) استفاده شود.

ویژگی غذای مورد استفاده: کربوهیدرات بالا، پروتئین متوسط، چربی کم

هلیکوباکتر در سگ و گربه

انواع هلیکوباکتر در دام های کوچک

• H. canis
• H. felis
• H. heilmannii
• H. bizzozeronni

هلیکوباکتر یک عفونت زئونوز است اگرچه اطلاعات موجود در خصوص انتقال این عفونت از انسان به حیوان و برعکس چندان جامع نمی باشد. 

در بسیاری از سگ ها و گربه ها هلیکوباکتر وجود دارد اما منجر به بروز علائم بالینی نمی گردد یا همراه با علائم بالینی خاص نمی باشد. نتیجه نهائی مطالعات نشان می دهد که ارتباط مستقیمی بین گاستریت مزمن در سگ و گربه و عفونت هلیکوباکتر وجود ندارد. بنابراین تنها در مواردیکه حیوان به هلیکوباکتر مبتلا بوده و در بیوپسی از معده پاسخ التهابی مشاهده شد (که البته با علائم بالینی نیز همراه باشد) حتما باید درمان صورت گیرد.

شایع ترین علامت هیستوپاتولوژی در بیوپسی در سگ و گربه متعاقب هلیکوباکتر، Gastric Lymphoid Hyperplasia است.

رنگ آمیزی اختصاصی در بیوپسی معده برای تشخیص هلیکوباکتر: Warthin-starry silver stain

درمان هلیکوباکتر در دام های کوچک

برای درمان این عفونت می توان از Triple Therapy زیر استفاده نمود:

• Bismuth subcitrate + Amoxicillin + Metronidazole

البته امروزه استفاده از Clarithromycin و Azithromycin بیشتر توصیه شده است. در کنار درمان انتخابی، می توان از ترکیبات ضد اسید مانند Famotidine نیز استفاده نمود.

بیماری دیستمپر سگ