تراکئوبرونشیت عفونی سگ چیست؟
تراکئوبرونشیت عفونی سگ ها (Canine Tracheobronchitis) که با نام کنل کاف (Kennel Cough) نیز شناخته می شود، بیماری تنفسی شایع، حاد و شدیداً مسری در سگ ها می باشد که توسط تعدادی از پاتوژن ها بروز می نماید. گاهی ممکن است یکی از پاتوژن ها مسئول بروز بیماری باشد و گاهی ممکن است بیش از یک عامل در بروز این بیماری نقش داشته باشد.
رایج ترین علائم بالینی این بیماری عبارتند از سرفه، عطسه، ترشحات بینی و چشمی، بیحالی، کاهش اشتها و ندرتا برونکوپنومونی می باشد.
اسامی دیگر این بیماری عبارتند از CIRDC یا Canine infectious respiratory disease complex، تراکئوبرونشیت عفونی، کنل کاف.
اپیدمیولوژی تراکئوبرونشیت عفونی سگ ها
این بیماری در تمامی سگ ها با هر سنی شایع بوده و در توله سگ ها با شدت بیشتری همراه می باشد. از سوی دیگر نژادهای براکسیفال نیز به این بیماری حساسیت بیشتری دارند.
عوامل خطر بروز بیماری کنل کاف
- واکسینه نبودن سگ
- قرار گرفتن در معرض سگ آلوده به عوامل عفونی این بیماری
- قرار گرفتن در محلی که تعداد زیادی از سگ ها حضور دارند مانند پانسیون، پناهگاه و …
- استرس
سرایت و زئونوز
- این بیماری در بین سگ ها شدیداً مسری بوده و بعضی از عوامل پاتوژن مانند Bordetella bronchiseptica ممکن است برای گربه نیز مسری باشند.
- انسان هائی که دچار ضعف ایمنی شده یا درگیر بیماری تنفسی شده اند
- دوره کمون بیماری متفاوت بوده و به نوع عامل عفونی بستگی دارد بطوریکه از 2 روز در آنفلوآنزا و تا 6 هفته برای ویروس دیستمپر متغیر است.
- تمامی عوامل عفونی مسبب بروز این بیماری ممکن است قبل از بروز علائم بالینی از بدن دفع شوند (ممکن است سگ به ظاهر سالم باشد اما در حال دفع عوامل عفونی به دیگر حیوانات باشد)
- معمولاً دفع ویروس 7 روز بطول می انجامد البته ممکن است بسته به نوع پاتوژن مسئول بروز بیماری متفاوت باشد.
اختلال های همراه این بیماری
پنومونی باکتریائی ثانویه
تظاهرات بالینی بیماری تراکئوبرونشیت عفونی سگ ها
بیشتر علائم بالینی از طریق مشاهده سرفه، عطسه و ترشحات خفیف چشم و بینی به همراه بی حالی و کاهش اشتها قابل تشخیص است.
سگ های واکسینه نشده (مخصوصاً) توله ها یا سگ هائی که دچار ضعف سیستم ایمنی شده اند ممکن است درگیر فرم شدید بیماری شده و حتی پنومونی نیز بروز نماید.
تاریخچه (شرح حال) بیماری
- معمولاً در سابقه بیمار این بیماران قرارگیری در معرض دیگر سگ های نا آشنا (قرارگیری درپناهگاه، آرایشگاه، …) وجود دارد
- سرفه ممکن است از حالت ساده تا مرطوب، عمیق و همراه با عق زدن متغیر بوده و در انتها با دفع خلط همراه باشد که در این شرایط معمولاً توسط صاحب حیوان با استفراغ اشتباه گرفته می شود.
- معمولاً صاحب سگ فکر می کند که چیزی در گلوی حیوان گیر کرده است.
- علت اصلی مراجعه صاحب حیوان مشاهده علائم مشابه با پنومونی است.
یافته های معاینه بالینی کنل کاف
معمولاً ترشحات سروزی تا موکوسی بینی، ترشحات چشمی احتمالاً همراه با کانژانکتیویت، سرفه های خود بخودی (یا سرفه هائی که با یک تحریک ساده ایجاد می شوند) (Productive or dry, often harsh and hacking)
در صورت بروز پنومونی در این بیماری علائمی چون افسردگی، صدای Harsh در گوش دادن به ریه با یا بدون Crackle و Wheeze؛ تاکی پنه با یا بدون وجود تب، دیس پنه و شاید گاهی بروز سیانوز.
اتیولوژی و پاتوفیزیولوژی
در بروز این بیماری معمولاً یک یا تعدادی از عوامل زیر حضور دارند:
- Bordetella bronchiseptica (از جمله شایع ترین علل باکتریائی این بیماری)
- Canine Parainfluenza virus (CPIV) (از جمله شایع ترین علل ویروسی این بیماری)
- Canine Adenovirus 2 (CAV-2) (از جمله شایع ترین علل ویروسی این بیماری)
- Canine Influenza Virus (CIV, H3N2, H3N9)
- Canine Pneumovirus
- Canine Respiratory Coronavirus (CRCV) (از جمله شایع ترین علل ویروسی این بیماری)
- Mycoplasma spp (از جمله شایع ترین علل باکتریائی این بیماری)
- Streptococcus equi subsp zooepidermicus
- Pnemovirus (از جمله شایع ترین علل ویروسی این بیماری)
- Canine Distemper Virus (CDV)
اخیراً مشاهده شده است که ممکن است Canine hepacivirus و Canine bocavirus ممکن است در بروز این بیماری نقش داشته باشند.
بسته به نوع پاتوژن، انتقال عامل عفونی ممکن است از طریق تماس مستقیم، آئروسل، Fomite یا راه دهانی مدفوعی صورت گیرد.
تشخیص بیماری
عموماً تشخیص این بیماری بر اساس سابقه بیمار (قرارگیری در معرض دیگر سگ ها، عدم واکسیناسیون) و همچنین علائم بالینی آن می باشد.
برای یک حیوان خانگی، ممکن است آزمایشهای تشخیصی برای رد سایر اختلالات جدیتر انجام شود و تراکئوبرونشیت عفونی به عنوان تشخیص قطعی رد بیماری باقی بماند. در موارد پیچیده یا در هنگام شیوع بیماری (به عنوان مثال، مراکز نگهداری حیوانات، پناهگاههای حیوانات)، ممکن است آزمایشهایی برای شناسایی عوامل بیماریزای خاص تجویز شود.
تشخیص افتراقی
با توجه به حاد بودن سرفه، مهم ترین بیماری های لیست تشخیص افتراقی عبارتند از:
- پنومونی استنشاقی
- جسم خارجی در مجاری تنفسی
- بیماری کرم قلب
- نارسائی احتقانی قلب
- ادم ریوی غیر قلبی (Noncardiogenic pulmonary edema)
- ترومبوآمبولی ریوی
- تشدید بیماری های مزمن از جمله کولاپس نای
بررسی آزمایشگاهی
برای سگ هائی که به فرم ساده بیماری مبتلا هستند، معمولاً اخذ یک سابقه دقیق از صاحب حیوان به همراه معاینه بالینی کافی است.
برای موارد مشکوک به پنومونی:
- اخذ CBC: طبیعی یا لکوسیتوز نوتروفیلیک با یا بدون انحراف به چپ، لنفوپنی
- آزمایش بیوشیمی سرم و آزمایش ادرار: معمولاً از این آزمایش برای بررسی سلامت کلی حیوان استفاده شده و نتایج آن اغلب طبیعی است.
- رادیوگرافی قفسه سینه: ممکن است طبیعی، الگوی منتشر، الگوی بدون ساختار interstitial (پنومونی ویروسی)، الگوی آلوئولار موضعی یا منتشر (پنومونی باکتریائی)، اتساع ریوی یا Atelectasis یا حتی سفت شدگی لوبار مشاهده شود (Normal or diffuse, unstructured interstitial pattern (viral pneumonia), or focal or diffuse alveolar pattern (bacterial pneumonia), hyperinflation or atelectasis, or complete lobar consolidation)
- لاواژ مجاری هوائی(آزمایش مایع جمع آوری شده؛ کشت و انجام تست حساسیت): مشاهده التهاب نوتروفیلی با یا بدون مشاهده باکتری
- ارزیابی میزان اکسیژن رسانی
آزمایش های پیشرفته یا تأییدی
تشخیص پاتوژن های خاص در زمان شیوع بیماری می تواند در جلوگیری از شیوع بیشتر بیماری موثر و کمک کننده باشد. انجام تست PCR با نمونه سواب اخذ شده از بینی یا حلق می تواند به عنوان دقیق ترین و به صرفه ترین و همچنین همراه با کمترین میزان تهاجم توصیه می شود.
در مواردیکه چندین حیوان در کنار یکدیگر نگهداری می شوند، در مراحل ابتدائی بیماری باید حداقل 3 تا 5 سگ (یا 10% تا 30%) از موارد مشکوک به بیماری مورد آزمایش قرار گیرند. (بررسی چندین حیوان توصیه می شود زیرا عوامل پاتوژن ثانویه بسیار شایع بوده و از سوی دیگر ممکن است موارد منفی کاذب نیز مشاهده شود)
معمولاً زمان اخذ نمونه بسیار مهم است؛ بطور مثال ویروس آنفلوآنزای سگ در مراحل اولیه بیماری و قبل از زمان بروز علائم بالینی دفع می شود و معمولا ً تأخیر چند روزه در اخذ نمونه می تواند با نتیجه منفی کاذب همراه باشد.
در صورتیکه از واکسن Modified Live Virus در روزهای گذشته استفاده شده باشد، ممکن است نتیجه PCR بصورت کاذب مثبت شود. البته ممکن است در بعضی از آزمایشگاه ها امکان تشخیص واکسن از عفونت وجود داشته باشد.
معمولاً کشت گونه های مایکوپلاسما در محیط کشت سخت بوده و بنابراین در تشخیص این عامل عفونی استفاده از PCR به عنوان ابزاری More Sensitive توصیه می شود؟
بهتر است قبل از اقدام به جمع آوری نمونه، با آزمایشگاه مورد نظر تماس گرفته و در خصوص روش های آزمایش آن ها اطلاعات کافی را اخذ نمود. تست های PCR معمولاً به آلودگی ها حساس بوده و منجر به بروز خطا در نتیجه آزمایش می شود، بنابراین توصیه می شود فقط نمونه برای آزمایشگاه هائی ارسال شود که کنترل کیفیت سختگیرانه ای دارند.
درمان تراکئوبرونشیت عفونی سگ ها (کنل کاف)
معمولاً برای موارد ساده بیماری، مهم ترین هدف درمانی رفع سرفه و جلوگیری از بروز عفونت های ثانویه است؛ البته معمولاً در این موارد سرفه بصورت خودبخودی ظرف مدت 7 تا 14 روز بهبود می یابد.
برای سگ های مبتلا به پنومونی هدف از درمان تشخیص و رفع عامل باکتریائی بروز بیماری، اطمینان از اکسیژن رسانی کافی، بهبود عملکرد بافت اپیتلیال دستگاه تنفس و درمان حمایتی است.
درمان عمومی موارد حاد تراکئوبرونشیت عفونی سگ ها
معمولاً توصیه می شود موارد ساده بیماری، در خانه تحت مراقبت صاحب حیوان قرار گیرد.
داروهای ضد سرفه (که در موارد پنومونی نباید استفاده شوند):
- Hydrocodone 0.2-0.5 mg/kg PO q 6-12h prn
- Butorphanol 0.5-1 mg/kg PO, SQ, or IM q 6-12h prn
- Dextromethorphan (available in over-the-counter human cough suppressants) 1-2 mg/kg PO q 6-8h. Warn owners to avoid products that contain other ingredients such as antihistamines and decongestants.
معمولاً نیازی به استفاده از آنتی بیوتیک نبوده و بنابراین توصیه نمی شود. تنها در مواردیکه نگرانی از بروز عفونت های ثانویه وجود داشته یا در مراحل اولیه پنومونی (موارد خفیف) می باشد می توان از داروهای زیر استفاده نمود:
- Doxycycline or minocycline 5-10 mg/kg PO q 12h
- Amoxicillin/clavulanic acid 12-25 mg/kg PO q 8-12h
- Azithromycin 5-10 mg/kg PO q 12-24h
در صورتیکه سگ به پنومونی مبتلا شده باشد، باید بستری شده و در شرایط ایزوله نگهداری شود زیرا این بیماری شدیداً برای دیگر سگ ها مسری می باشد. نوع درمان مورد استفاده در چنین حالتی به شدت پنومونی بستگی دارد.
- آنتی بیوتیک مورد استفاده باید بر اساس کشت باکتری و انجام تست آنتی بیوگرام باشد
- بر اساس شدت بیماری اکسیژن تراپی، استفاده از برونکودیلاتورها، آئروسل تراپی، مایع درمانی (تزریق مایع کریستالوئیدی بصورت داخل وریدی) می تواند مفید باشد.
توصیه های بهداشتی
در صورت بروز این بیماری بهتر است سگ بیمار:
- در محیط های عمومی از جمله پارک و دیگر محیط هائی که سگ های دیگر نیز در آن حضور دارند قرار نگیرد
- از نظر فعالیت بدنی تحت نظر بوده و بیشتر استراحت کند
- بدون قلاده باشد تا از تحریک بیشتر مجاری تنفسی جلوگیری شود
پیش آگهی بیماری
- موارد ساده بیماری: عالی
- موارد مبتلا به پنومونی: محتاطانه یا خوب (بسته به شدت بیماری و سن حیوان)
ملاحظات بیماری
امروزه برای تعدادی از عوامل عفونی مسبب بروز بیماری کنل کاف واکسن تولید شده است. واکسن دیستمپر و CAV-2 به عنوان مهم ترین واکسن های این بیماری شناخته می شود اما بسته به شرایط استفاده از واکسن CPIV و B. bronchiseptica و CIV نیز توصیه می شود.
در صورتیکه سگ در معرض دیگر سگ ها قرار می گیرد، مشکلات زمینه ای دیگر از جمله بیماری مزمن قلبی و عروقی وجود دارد، یا سابقه بروز بیماری با واسطه ایمنی وجود داشته باشد، حتما باید واکسن مورد نظر را دریافت کند.
در نژاد Greyhound مبتلا به Canine Influenza Virus، پنومونی هموراژیک مشاهده شده است.
در سگ های براکیسفال (Brachiocephalic Breeds) در مقایسه با سگ های مزوسفالیک (Mesocephalic) بعد از بروز تراکئوبرونشیت عفونی، احتمال بروز پنومونی بیشتر است.
در صورت مراجعه سگ بیمار به کلینیک یا بیمارستان دامپزشکی، باید با حیوانات سالم حداقل 7 تا 8 متر فاصله داشته باشد.
ترشحات بینی و چشمی باید با دستمال گرم و مرطوب تمیز شود.
غذا بصورت گرم شده در اختیار حیوان قرار گیرد.
افزایش رطوبت محیط می تواند منجر به افزایش احتمال انتشار عوامل عفونی این بیماری می شود بنابراین در محیط های نگهداری حیوانات این نکته باید مد نظر قرار گیرد.
در صورتیکه در خانه، گربه نیز حضور دارد، باید جدا از سگ بیمار نگه داشته شود.
در صورتیکه احتمال قرارگیری در معرض عوامل عفونی وجود دارد، باید 5 تا 14 روز قبل واکسیناسیون کامل شود.
باید به این نکته توجه شود که استفاده از آنتی بیوتیک ها تأثیری بر روی ویروس ها نداشته و طول دوره درمان را کاهش نمی دهد، بنابراین تنها در صورت لزوم باید از آن ها استفاده نمود.
لغتنامه:
Hacking Cough: سرفه خشک و مکرر، به نوعی سرفه شدید، کوتاه و مکرر اشاره دارد که معمولاً ناشی از تحریک گلو یا مجاری تنفسی است (مثلاً در عفونت های ویروسی، آلرژی یا ریفلاکس معده)
سوال های پیشنهادی
- آیا در ایران تست های PCR برای تشخیص این عوامل پاتوژن انجام می شود؟
- آیا در آزمایشگاه های ایران امکان تشخیص واکسن از عفونت توسط PCR وجود دارد؟
- در روش های تشخیصی، Sensitivity و Specificity چه معنائی دارد؟
- چه سگ هائی در دسته براکیوسفال قرار می گیرند؟
- چه سگ هائی در دسته مزوسفالیک قرار می گیرند؟
- پنومونی چیست و چگونه تشخیص داده می شود؟
- آیا این بیماری برای انسان مسری است؟
رفرانس:
